3. Γ.Οικονομικά στοιχεία για την περιφέρεια του Μυστρά και ειδικά της περιοχή μας με βάση τα βενετικά αρχεία την περίοδο 1685-1715.
Tον Απρίλιο του 1684 η Βενετία κηρύσσει τον πόλεμο με την Τουρκία και ο Francesco Morosini τον Ιούνιο του 1685 αποβιβάζεται στην Πελοπόννησο και κυριεύει διαδοχικά τα φρούρια Κορώνης ,Καλαμάτας κτλ. Ο Μυστράς καταλαμβάνετε το 1687(1). Τέλος η Μονεμβάσια παραδίδεται το 1690 (2).Η ενετική κυριαρχία θα διαρκέσει έως το 1715.
Η περίοδος αυτή είναι πολύ πλούσια σε αρχειακό υλικό για όλη την Πελοπόννησο και ειδικά για την περιοχή του Μυστρά(3) που μας ενδιαφέρει. Ελάχιστο κομμάτι όμως αυτού του αρχειακού υλικού έχει έρθει στην επιφάνεια και αυτό που έχει έρθει δεν έχει τύχη της ανάλογης επεξεργασίας .
(1)Αναλυτικά για την πολιορκία του Μυστρά στο Ο Μυστράς και η περιφέρεια του εις τα αρχεία της Βενετίας κατά την Ενετοκρατίαν(1687-1715) Κ.Μέρζιου-Θ.Παπαδόπουλου τόμος 9 Λακωνικών σπουδών σελ.227-241 Παρατήρηση: το υλικό απο τα βενετικά αρχεία το συγκέντρωσε ο Κ.Μέρζιος το 1959και μεταφράστηκε στα ελληνικά απο τον βιβλιογράφο Θ.Παπαδόπουλο.
(2) Αναλυτικά για την παράδοση της Μονεμβάσιας στο Η εκστρατεία του Μοrosini και το Regno di Morea γ συμπόσιο ιστορίας και Τέχνης 20-22 ιουλίου 1990 βιβλ.Εστίας και ειδικά Σχόλια στις πηγές για την παράδοση της Μονεμβάσιας στους Βενετούς (1690)Α,Πάρδος.σελ 25-57
(3) Σύμφωνα με την απογραφή Grimani το territorii του Μυστρά περιελάμβανε 100 χωριά και το territorii της Χρύσαφας 53 χωριά .(εδώ συμπεριλαμβάνονται και οι Βουτιάνοι βλέπε και πληθυσμός των Βουτιάνων στο ίδιο ιστολόγιο) αλλά όλα τα υπάρχοντα αρχεία που αναφέρονται σε οικονομικά θέματα πχ φορολογία δεκάτης κτλ δεν αναφέρουν κάν το territorii της Χρύσαφας ενώ σε άλλα ενσωματώνουν το territorii του Έλους στο territorii του Μυστρά .Εμείς αναφερόμενοι σε οικονομικά στοιχεία θα εκλάβουμε τα δυο territorii σαν μια ενότητα όπως ακριβώς την εκλαμβάνουν και τα αντίστοιχα αρχεία .
ο Μυστράς όπως τον είδε ο Ενετός γεωργάφος Μάρκος Βικέντιος Κορονέλλι (1650-1718)
Ο Μυστράς την περίοδο αυτή είναι ένα μεγάλο εμπορικό κέντρο .Εντυπωσιασμένος από την ποικιλία και τον όγκο των προιόντων που παράγει η περιοχή αυτή ο Αντώνιο Μαλίν έκτακτος προβλεπτής του Μοριά στις 23-12-1690 σημειώνει κάπως υπερβολικά σε έγγραφο- αναφορά προς τον Δόγη τα εξής <<.. Ο Μυστράς και η ευρεία περιοχή του που περιλαμβάνει περισσότερα από 100 χωριά είναι η καλύτερη χώρα του Μοριά ..>>(1) Ας δούμε αναλυτικά αυτά τα προιόντα που παράγει η περιοχή σύμφωνα με το έγγραφο αναφορά του Alvice Mocenigo γενικού προνοητή θαλάσσης προς τον Δόγη που εκδόθηκε στο Ναύπλιο με ημερομηνία 27-4-1709 .Παραγόμενα προιόντα περιοχής Μυστρά :
<<..Λάδι : σε ποσότητες που καταναλώνονται στο βασίλειο και για σαπούνια.
Μαλλιά : σε ποσότητες που πήγαιναν στη Κωνσταντινούπολη ,Ναύπλιο και Μονεμβάσια για να φορτωθούν εκτός βασιλείου.
Τυριά: σε ποσότητες το ίδιο όπως πιο πάνω,
Grana ( πρινοκόκκι ) σε ποσότητες Πήγαιναν στην Βενετία ,Μπαρμπαριά.
Galla (είδος πρώτης ύλης για βαφές .από κοπριά πουλιών αποξηραμένη ).Σε μικρές ποσότητες πήγαιναν στην Βενετία.
Cordovasi (τύπος μαροκινού δέρματος : σε ποσότητες που πήγαιναν στην Κορώνη για να φορτωθούν στο εξωτερικό
Μετάξι : οι μεγάλες ποσότητες πήγαιναν στην Βενετία ,Ρούμελη,
Μontonine (δέρματα ;) πήγαιναν στο λιμάνι της Κορώνης.
Σύκα : πήγαιναν στη Μπαρμπαριά ,το βασίλειο και στην Ρούμελη.
Βαμβάκι : σε ποσότητες για χρήση της περιοχής και του βασιλείου…>>(2)
(1) Ο Μυστράς και η περιφέρεια του εις τα αρχεία της Βενετίας κατά την Ενετοκρατίαν(1687-1715) Κ.Μέρζιου Θ.Παπαδόπουλου τόμος 9 Λακωνικών σπουδών σελ.242
(2) <
Αγροτικός λοιπόν αλλά και εξαγωγικός ο γενικός χαρακτήρας της παραγωγής σύμφωνα με τα παραπάνω.
Βασικό στοιχείο τώρα αφαίμαξης του αγροτικού εισοδήματος ήταν η φορολογία η οποία δεν περιοριζόταν σε μια αυτοτελή φορολόγηση αλλά σε φορολόγηση κάθε οικονομικής δραστηριότητας .Έτσι εκτός από το φόρο της δεκάτης έχομε 1)φόρος κυψελών 2)φόρο χοιρινών 3)φόρο σφράγισης δερμάτων 4) λιανικής πώλησης οίνου 5) ενοικίασης δένδρων εις κοιλάδα 6) δασμοί εισαγωγής εξαγωγής κτλ
Βασική επιχειρηματική δραστηριότητα της περιόδου αυτής ήταν η επινοικίαση της δεκάτης με αποτέλεσμα η εκμετάλλευση των παραγωγών να μεγαλώνει αφού μεγάλωνε και ο αριθμός των μεσολαβητών ανάμεσα σε αυτούς και το κράτος .
Από τα ονόματα των πλειοδοτών στους πλειστηριασμούς τώρα προκύπτουν οι προύχοντες της περιοχής,oi οποίοι κατα 70-80% προέρχονται απο τον ίδιο τον Μυστρά.
Aς αναφερθούμε όμως σε κάποια αποσπάσματα που έχουν σχέση με την φορολόγηση και σκιαγραφούν αρκετά γλαφυρά την κατάσταση στα χωριά της περιοχής του Μυστρά .
Ο Γενικός προβλεπτής των όπλων του Μοριά Αντώνιο Τζένο γράφει στον δόγη (23 Ιουλίου 1691) <<…Είναι βέβαιο πως θεωρείται αρκετά επαχθής η επιβολή του φόρου της δεκάτης και τρίτης επί των αγρών .Όταν καταβάλλεται αυτό που αναλογεί στους πλειοδότες και ενοικιαστές ,οι οποίοι θεωρούνται αφεντικά ,μένει ελάχιστο δια τον φτωχό καλλιεργητή δια να μπορέσει να συντηρηθεί .Η ποικιλία των φόρων που επεβλήθησαν και οι άλλοι ,προπαντός ,που δεν αποφέρουν ουσιώδη δημόσια οφέλη ,πλήττουν το σύνολο των πτωχών ….>> (1) .
Κάποιες χρονιές τώρα όπου υπήρχε κακοκαιρία οι προσφορές που γίνονταν από έτος σε έτος δεν μπορούσαν να πραγματοποιηθούν .Φτάνουμε ακόμη στο σημείο όπου <<… πολλά χωριά αρνούνται να δεχτούν το φόρο της δεκάτης ως πολύ βαρύ και καταστρεπτικό για τα συμφέροντά τους … >> και συνεχίζει <<… σε μερικά χωριά δραπέτευσαν οι χωρικοί εγκαταλείποντας τα κτήματα τους .Είναι ανάγκη να χρησιμοποιηθεί το κύρος της εξουσίας ,για να τους επαναφέρει στα καθήκοντά τους .…>>(2) Φτάνουμε έτσι σε ένα έγγραφο το 1710 όπου ανατίθεται η είσπραξη της δεκάτης στα ίδια τα χωριά <<… έτσι θα εξαλειφθούν οι καταπιέσεις των ιδιωτών εισπρακτόρων της δεκάτης ,οι οποίοι συνήθως απαιτούσαν όποιο ποσό τους άρεσε και αφαιρούσαν τους πόρους συντηρήσεως των πτωχών χωρικών καθ όλη την διάρκεια που τους είχε ανατεθεί η είσπραξη .Επρόκειτο για μια ανωμαλία που ποτέ δεν κατορθώθηκε να αντιμετωπισθεί ικανοποιητικά παρόλο που έπεσαν βαριές τιμωρίες για κάποιες περιπτώσεις που κατηγγέλθησαν …>> (3)
(1) Λακωνικαί σπουδαί Κων.Μέρζιου Θ.Παπαδόπουλου Ο Μυστράς εις τα αρχεία της Βενετίας τ.12 σελ.267-268
(2) Από το έγγραφο του Γενικού προβλεπτή του Βασιλείου Α.Εμο στον δόγη Μυστράς 20 Σεπτεμβρίου 1706. Λακωνικαί σπουδαί Κων.Μέρζιου Θ.Παπαδόπουλου Ο Μυστράς εις τα αρχεία της Βενετίας τ.12 σελ.352-353
(3) Ο γενικός προβλεπτής Λορεντάτο στον δόγη Μυστράς 6 Δεκεμβρίου 1710 Λακωνικαί σπουδαί Κων.Μέρζιου Θ.Παπαδόπουλου Ο Μυστράς εις τα αρχεία της Βενετίας τ.12 σελ.360
Χωριά και πληθυσμός του territorii της Χρύσαφας στην απογραφή grimani 1700
Ας αναφερθούμε τώρα σε μια τέτοια επινοικίαση των δασμών της δεκάτης που σχετίζετε και με την περιοχή μας κατά το έτος 1699 που βρίσκεται στα βενετικά αρχεία :
<<…1699 σήμερα 28 Απριλίου (ημερολόγιο νέο) Μυστράς Αποφασίσθηκαν σήμερα ,παρόντος του παραπάνω αξιοτίμου Μικέλε Μάνιο ,οι δασμοί της δεκάτης των παρακάτω χωρίων της περιοχής Μυστρά : …..
Ήσαν πριν ρεάλια 668 . Χωριά : Ποταμιά (1),Χιτόρισσα(2) ,Θεολόγος(3) ,Βουτιάνους ,Κοκκινομάλη και Βουράγα . Επινοικιάσθησαν τώρα στον Δημήτρη Λεόπουλο από Μυστρά με 906 ρεάλια …..
Ήσαν πριν ρεάλια 310 . Χωριά : Μουγιές Τζιτζόρι,Tζικούρα ,Λυκόστρατο,Δελή Αγά και Κονιδίτσα . Επινοικιάσθησαν τώρα στον Παρασκευά Πολυχρονά α με 265 ρεάλια …..
Ήσαν πριν ρεάλια 700 . Χωριά : Κάλαμος Σαφή,Κάλαμος Σαρδάρη ,Κάλαμος Κατράνη,Κάλαμος Κοντού,Κάλαμος Μουφτή, Τζούνη ,Πύργος ,Βεράνη ,Αφισιού Καρτάλη ,Αφισιού Σερδάρη ,Τζολίνα(4) ,Πύργος και Πλέσα. . Επινοικιάσθησαν τώρα στον Παρασκευά Πολυχρονά με 522 ρεάλια ….. (5)
Σύνολο του προηγούμενου έτους(για όλη την περιοχή Μυστρά) : 34970 ρεάλια .Σύνολο του παρόντος έτους : 35074 ρεάλια .Αύξηση 104 ρεάλια . Μικέλε Μάνιο προβλεπτής της Λακωνίας ,Βιτσέντσος Φορμέττι Λογιστής …>> (6)
(1) Ποταμιά : Μικρός συνοικισμός πιο κάτω από τον Ιωάννη θεολόγο δίπλα από την Χιτόρισσα .
(2) Χιτόρισσα :aκμάζουσα μεσαιωνική κωμόπολη πιο κάτω από τον Άγιο Ιωάννη θεολόγο κοντά στην Κελεφίνα απέναντι σχεδόν από την μονή Αγίων Τεσσαράκοντα η οποία ερημώθηκε από την πανώλη γύρω στο 1750 περίπου. Κάποιοι από τους κατοίκους του ήρθαν και στους Βουτιάνους. Στην περιοχή της Χιτόρισσας (μάλλον Χτητόρισσα η Χτόριζα από το: κτήτορας της βυζαντινής περιόδο
(βλέπε και Γ.Γκλέκας Σκυνοκέφαλοι (θρύλοι και παραδόσεις).Λακωνικά τευχ.39 σελ 88-89) καθώς και Παντελή Μούτουλα Τα Τσίντζινα ιστορία του χωριού και της περιοχής του Πάρνωνα εκ.zengler τόμος Α από τον 10 αιώνα έως το 1715 σελ.128)
υπάρχει ο ναός του Αγίου Νικολάου στην θέση Αχραγιάς με τοιχογραφίες του 14ου αιώνα και ο ναός της Παλιοπαναγιάς με τοιχογραφίες του 1304 του Κ.Μανασσή .Και οι δυο ναοί βρίσκονται σε πλήρη εγκατάλειψη.
(3) Άγιος Ιωάννης Θεολόγος : πήρε το όνομά του από το μετόχι της μονής Βροντοχίου .Οι κάτοικοι του δούλευαν στα κτήματα της μονής .Περισσότερες πληροφορίες στο ίδιο ιστολόγιο στο <<Ιστορίες του Παπαγιάννη >> και συγκεκριμένα στο <<τα θρυλικά κυπαρίσσια της Αλεξάνδρας >>
(4) Τζολίνα : Άνυδρος τόπος κατά Γ.Γκλέκα περ.Λακωνικά <<Τού Μώρου και πάλι >>σελ.13 ιαν φεβ 1968 τευχ.25. Η περιοχή Τζολίνα αναφέρεται στην απογραφή Γριμάνι μαζί με του Μώρου ( περιοχή που βρίσκεται κοντά στην γέφυρα του Ευρώτα ποιό κάτω απο του Τσούνι,βλέπε και σχετικό πίνακα) . Η περιοχή Μώρου αναφέρεται στον βίο του Νίκωνος του Μετανοείται (10ος αιώνας ) <<.. φθάσας δε τινά τόπον , ον Μώρον καλείν ...>> Ν.Ελληνομνήμων τομ.Γ βίος Νίκωνος του Μετανοείται Σ.Λάμπρου σελ.116
(5) Σε αυτόν τον κατάλογο υπάρχουν όλα σχεδόν τα χωριά της επαρχίας του Μυστρά
(6) Λακωνικαί σπουδαί τ.12 Κ.Μέρζιου θ.Παπαδόπουλου .Ο Μυστράς εις τα αρχεία της Βενετίας σελ.259-264
Στην συνέχεια για το επόμενο έτος 1700 έχομε :
<<… Θεώ Δόξα 26 Μαίου 1700 Μυστράς
Η δεκάτη της περιοχής Μυστρά ,Πασσαβά και Μπαρδούνιας στους δημόσιους πλειστηριασμούς , μετά επανειλημμένες προσπάθειες ,με τα ονόματα αυτών που εκρίθησαν ότι προσφέρουν τα περισσότερα ,για το τρέχον έτος:
Ήσαν πριν ρεάλια 906 . Χωριά : Ποταμιά ,Χιτορίτα ,Θεολόγος ,Βουτιάνους ,Καβριομάλη(1) και Βουρλιά (2) . Επινοικιάσθησαν τώρα στον Γιάννη Μπούκη με 692 ρεάλια …..
Ήσαν πριν ρεάλια 265 . Χωριά : Μουγιές Τζιτζόρι,Τζικούρα ,Λυκόστρατο,Δελή Αγά και Κονιδίτσα . Επινοικιάσθησαν τώρα στον Παρασκευά Πολυχρονά α με 243 ρεάλια …..
Ήσαν πριν ρεάλια 700 . Χωριά : Κάλαμος Σαφή,Κάλαμος Σαρδάρη ,Κάλαμος Κατράνη,Κάλαμος Κοντού,Κάλαμος Μουφτή, Τζούνη ,Πύργος ,Βεράνη ,Αφισιού Καρτάλη ,Αφισιού Σερδάρη ,Τζολίνα ,Πύργος και Πλέσα. . Επινοικιάσθησαν τώρα στον Παρασκευά Πολυχρονά με 522 ρεάλια …..
…Η δεκάτη ήταν 42512 ρεάλια συνολικά .Επενοικιάσθηκαν τώρα 41607 ρεάλια.>> (Μιλάμε για όλη την περιοχή Μυστρά ,Πασσαβά και Μπαρδούνιας)(3)
(1) Kαβριομάλη: Ίσως να είναι το ίδιο με την προηγούμενη αναφορά του 1699 ως Κοκκινομάλη
(2) Βουρλιάς: Ίσως να είναι το ίδιο με την προηγούμενη αναφορά του 1699 ως Βουράγα
(3) Λακωνικαί σπουδαί τ.12 Κ.Μέρζιου θ.Παπαδόπουλου .Ο Μυστράς εις τα αρχεία της Βενετίας σελ.301-306
Ο Μυστράς σήμερα
Και στην συνέχεια έχομε έναν επαναληπτικό διαγωνισμό που έγινε ένα μήνα αργότερα τον Ιούνιο του 1700 σε έναν φάκελο αρ.451 ατά αρχεία Μοροζίνι -Γκριμάνι
<<… Θεώ Δόξα 18 Ιουνίου 1700 Μυστράς
Κατάσταση της δεκάτης των παρακάτω χωριών που εξετέθει σε πλειστηριασμό και που κατακυρώθηκε από τον προβλεπτή Τζαν Κάρλο Λιππομάνο με τα προσγραφόμενα ποσά.
Χωριά : Ποταμιά ,Χιτοβίτσα (1),Θεολόγος ,Βουτιάνους και η περιοχή τους επεκυρώθησαν στον Αντώνιο Σιμωνέτα προς ρεάλια 742 (στις 26 μαίου 1700 ηταν 692 ρεάλια)
Χωριά :Αφισιού Καρτάλη ,Αφισιού Σερδάρη ,Τζολίνα ,Κάλαμος με τα περίχωρά τους επικυρώθησαν στον Γεωργάκη Ξυπόλυτο προς ρεάλια 580 … >> (2)
Και στην συνέχεια έχομε
<<…η δεκάτη των πτηνοτροφείων στον Σιμωνέτα προς ρεάλια 190 Χωριό Καλογωνιά ,στον Γιαννάκη Αρβανιτάκη προς ρεάλια 328 Χωριά:Βουτιάνους και Λογγάστρα στον Δημήτριο Κλωσσά προς ρεάλια 1157..>>(2)
(1) Eδώ η Χιτόρισσα ονομάζεται Χιτοβίτσα.
(2) Λακωνικαί σπουδαί τ.12 Κ.Μέρζιου θ.Παπαδόπουλου .Ο Μυστράς εις τα αρχεία της Βενετίας σελ.313
Μπορούμε να κάνουμε τις εξής παρατηρήσεις από τα παραπάνω σχετικά με την περιοχή μας :
Α)Ο δασμός της δεκάτης το 1699 φτάνει σε ένα υπερβολικά μεγάλο ποσό τα 906 ρεάλια από 668 που ήταν το 1698 . 238 ρεάλια παραπάνω ( αύξηση 26,27%) αλλά την επόμενη χρονιά το 1700 κατεβαίνει στα 692 ρεάλια (μείωση 30,92% ) και στην συνέχεια σε επαναληπτικό διαγωνισμό τον επόμενο μήνα φτάνει στα 742 ρεάλια .Αυτή η αυξομείωση αν δεν οφείλεται σε κάποιο λάθος αρκετά δύσκολο διότι αναφερόμαστε σε δυο διαφορετικά έγγραφα (αν και στα έγγραφα υπάρχουν αρκετά αθροιστικά λάθη) αποκτά ιδιαίτερη αξία για το λόγο ότι συγκρίνοντας όλες τις άλλες τιμές σε όλα τα χωριά δεν υπάρχει τέτοια μεγάλη αυξομείωση (η αυξομείωση δεν ξεπερνά το 5 με 10%
Χωρίς φυσικά κάποιο άλλο έγγραφο δεν μπορούμε να βγάλουμε κάποιο συμπέρασμα για τον λόγο αυτής της αυξομείωσης.
Β)Σχετικά με τα πτηνοτροφεία δεν έχομε κάποιο άλλο στοιχείο για το πολύ αυτό ενδιαφέρον έγγραφο .
Γ)Τέλος θα είχαν μεγάλο ενδιαφέρον όπως έχουν έρθει στην επιφάνεια από αυτά τα αρχεία οι προσωπικές περιπέτειες οικείων επιθέτων της περιοχής μας όπως Σταμάτης Κομάνταρος (1) ,παπά Νικολάκης Στρατηγάκης (2) Ιανός Στρίφας (3) ,Αθανάσιος Βαρβιτσιώτης (4) να έρθουν στην επιφάνεια και άλλα αρχεία όπως τα κατάστιχα επικύρωσης δημογερόντων χωριών (5) η και ακόμη αναλυτικοί πίνακες με τα ονόματα χωριανών μας σύμφωνα με το έγγραφο της 4ης Ιουνίου 1704(6) .
(1) Λακωνικαί σπουδαί τ.12 Κ.Μέρζιου θ.Παπαδόπουλου .Ο Μυστράς εις τα αρχεία της Βενετίας σελ.280
(2) Λακωνικαί σπουδαί τ.12 Κ.Μέρζιου θ.Παπαδόπουλου .Ο Μυστράς εις τα αρχεία της Βενετίας σελ.361
(3) Λακωνικαί σπουδαί τ.12 Κ.Μέρζιου θ.Παπαδόπουλου .Ο Μυστράς εις τα αρχεία της Βενετίας σελ.252
(4) Λακωνικαί σπουδαί τ.12 Κ.Μέρζιου θ.Παπαδόπουλου .Ο Μυστράς εις τα αρχεία της Βενετίας σελ.252
(5) Λακωνικαί σπουδαί τ.12 Κ.Μέρζιου θ.Παπαδόπουλου .Ο Μυστράς εις τα αρχεία της Βενετίας σελ.338
(6) Λακωνικαί σπουδαί τ.12 Κ.Μέρζιου θ.Παπαδόπουλου .Ο Μυστράς εις τα αρχεία της Βενετίας σελ.341
α) Βουτιάνοι. Η ετυμολογία του τοπωνυμίου. β) Κόπανου Γεφύρι γ) αρχαίο Λατομείο δ) θρόνος Γελαδάρη ε) Ναός Αγίου Δημητρίου στ) Μπακάλη Σκάλα ζ) Μαγκάνι η) Βουλιαγμένο χωριό η) Άγιος Γεώργιος
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
<<…πέρα από εκεί εκτείνεται η πεδιάδα της Σπάρτης με τις αναμνήσεις της ,η Λακεδαιμονία των Ελλήνων πριγκίπων τα Σλαβοχώρια των βαρβάρων του βορρά και ακόμη πιο πέρα ,κλείνοντας τον ορίζοντα ,διακρίνονται οι πλαγιές του Μενελάιου >>(1)Έτσι βλέπει την Λακεδαίμονα ο Γάλλος περιηγητής και διπλωμάτης Η.ΒΕLLE το 1874 από τον Μυστρά( 2).
1.Λοφοσειρά της επαρχίας Λακεδαίμονος που είναι παραφυάδα του όρους Θόρναξ.
2.Από το βιβλίο του Η.BELLE Ταξίδι στην Ελλάδα 1861-1874 εκδόσεις ιστορητής 1994 σελ.236 3.O Σλαβικός εποικισμός και τα σλαβικά τοπωνύμια της Λακωνίας δεν θα μας απασχολήσει στο παρόν ιστολόγιο γιατί θα ασχοληθούμε ειδικά με την ετυμολογία του τοπωνυμίου Βουτιάνοι .Απλά θα αναφέρουμε μερικά στοιχεία Η εγκατάσταση των Σλάβων στην Λακωνία αρχίζει τον 6ο με 7ο αιώνα .Αναφέρονται δύο σλαβικά φύλα οι Μηλιγγοί και οι Εζερίτες από τις βυζαντινές πηγές του 10ου αιώνα που κατοίκησαν ιδιαίτερα στον Ταύγετο. Δέν αναφέρονται άλλα σλαβικά φύλλα αλλά αόριστα Σλάβοι οι οποίοι προφανώς κατέβηκαν διαδοχικά και χάνοντας την συνοχή τους αναμίχθηκαν με τον ντόπιο πληθυσμό .Η βυζαντινή αυτοκρατορία πού ήταν ένα πολυεθνικό κράτος με κυρίαρχα πολιτιστικά τα ελληνικά στοιχεία καταφέρνει σταδιακά να αφομοιώσει τους Σλάβους
ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΤΟΠΩΝΥΜΙΟΥ ΒΟΥΤΙΑΝΟΙ
1)Στο βιβλίο του Α.Pacifico το 1699 με τον τύπο Vutiani (1)
2)Στην απογραφή Grimani του 1700 με τον ίδιο τύπο Vutiani( 2)
3)Στην διαθήκη του του Π.Κρεββατά το 1819 με τους τύπους Βουτάνοι και Βοτιάνοι (3)
4)Στην γλώσσα των Βαμβακιτών ως Βυτιάνοι (4)
5)Στον κώδικα της μονής Αγίων Τεσσαράκοντα αναφέρονται ότι αρκετές αφιερώσεις προέρχονται από κατοίκους των Βουτιάνων χωρίς κάποια χρονολογία(5)
6)Σε συμφωνητικό Μυστριωτών στα Βέρβενα υπογράφει ένας Μιχάλης Βουτιανίτης (6)
7)Σε αχρονολόγητο κατάστιχο που συντάχτηκε κατά πάσα πιθανότητα το 1821 αναφέρονται οι Βουτιάνοι με πόσους στρατιώτες και πόσα γρόσια συνέβαλαν στον αγώνα του1821.(7)
1)Από το βιβλίο του Κ.Στάππα η Λακωνία κατά την τουρκοκρατία και την ενετοκρατία 1460-1821 σελ.506
2)από το βιβλίο τού Β.Παναγιωτόπουλου < πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου 13-18 ος αιώνας Σελ.282.1987 3) Γ.Αναγνωστόπουλου<< Κρεβατάδες>> .Λακωνικά 1932 σ.192
4) Γ.Γκλέκα<< Συμβολή στην ιστορία των Βουτιάνων>> εφ.Οι Βουτιάνοι φύλλο 11 1957
5)Από το << Η ιερά μονή των Αγίων τεσσαράκοντα εν Λακεδαίμονι >>1931 σ.82
6) λακωνικα τελ 1 1932 σελ.226
7) <<Ο Γεωργάκης Γιατράκος επληγώθη πολεμώντας κατά του Ιμπραήμ>> Λακωνικά τευχ 37 1970 σελ.13 Η.Παπαθανασόπουλου
O συγγραφέας του βιβλιου <<Η ιστορία των Βουτιάνων>>Α.Μιχαλόπουλος(1906)
ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΤΟΠΩΝΥΜΙΟ ΒΟΥΤΙΑΝΟΙ
1η. Η ΑΠΟΨΗ: ΤΟΥ Α.ΜΙΧΑΛΟΠΟΛΟΥ
Πρώτος ο Α.Μιχαλόπουλος στην Ιστορία των Βουτάνων μας αναφέρει ότι <… η λέξις Βουτιάνοι παρήχθη ως πιστεύομεν ,εκ της πανταχόθεν αναφυομένης βάτου ,εξ ης βατιάνοι και επομένως Βουτιάνοι η εκ τινός κτήτορος Βουτιάνου ,ουχί δε εκ της λέξεως βούταμον ,διότι ουδαμού φύεται ενταύθα ψαθόχορτον…(1). Μεγάλο ενδιαφέρον έχει η άποψη του περί ενός κτήτορος Βουτιάνου όπου αυτή η άποψη αποτελεί και την βάση για τις μελλοντικές απόψεις του Γ. Γκλέκα και του Δ.Βαγιακάκου.
1 η ιστορία των Βουτιάνων Α.ΜΙΧΑΛΌΠΟΥΛΟΥ σελ.1
2Η ΑΠΟΨΗ:TOY Π.ΔΟΥΚΑ Ο Π.Δούκας στο βιβλίο του << Η Σπάρτη δια μέσου των αιώνων>> συμπεριλαμβάνει τους Βουτιάνους στα Σλαβικά τοπωνύμια .Συγκεκριμένα αφού αναφέρει γύρω στα 110 Σλαβικά τοπωνύμια από όλες της περιοχές της Λακωνίας. μας αναφέρει <<… Σλαβικά τοπωνύμια ευρίσκομεν εις τας υπωρείας του Πάρνωνος και πέραν της αριστερής όχθης του Ευρώτα τά : Κονιδίτσα ,Τσολίνα , Βουτιάνοι ,Βαρδούκα .Περαιτέρω δε κατά τον Οινούντα τας Αράχοβα ,Βαρπίτσα ,Βρέστενα ,Ρόζενα και εις το όριον Βαμβακούς τας Πιάστενα ,Καστάνοβα ,Σκούλεβα ,Τόμποβα εις δε το όριον Βασαρά τάς Γκογκίνα και Τσούκα(λόφος ) .>>.(1)
Στην συνέχεια αναφέρει ότι <<..όσες ονομασίες έχουν κατάληξη –ιανοι όπως Σουστιάνοι ,Βουτσιάνοι (2),Αγριάνοι ,Κουμάνοι ,Βλογιάνοι και Σελιάνοι ,ευρίσκονται μεταξύ συμπλέγματος καθαρών Σλαβικών ονομάτων και δια τούτο κατετάξαμεν και αυτά ως αναμφισβήτως σλαβικά.. >>.(3) και παρακάτω επισημαίνει ότι <,...το δε άξιον παρατηρήσεως είναι ότι εν τη χώρα των Μηλιγγών δεν υπάρχει τοιαύτη κατάληξις εις –ανοι σλαβικών τοπωνυμίων ,ουδέ εις άλλο μέρος της Πελοποννήσου όπου υπάρχουσι σλαβικά ονόματα τόπων ..πλήν του Γαργαλιάνοι ..>>(4)
(1) <<Η Σπάρτη δια μέσου των αιώνων>>Π.Δούκα σελ446
(2) Μάλλον εννοεί Βουτιάνοι
(3) <<Η Σπάρτη δια μέσου των αιώνων>>Π.Δούκα σελ.447
(4) <<Η Σπάρτη δια μέσου των αιώνων>>Π.Δούκα σελ.447
3η ΑΠΟΨΗ : ΤΟΥ Ι.ΤΖΑΝΝΕΤΟΥ
Ο Ι.Τζαννέτος αφού αναφέρεται εκτενώς στην άποψη του Δούκα σχετικά με το τοπωνύμιο των Βουτιάνων και αναφέρει ιστορικά στοιχεία για την εγκατάσταση των Σλάβων .Εζεριτών και Μηλλιγών καταλήγει <,..ως προς την προέλευσην της τοπωνυμίας του χωριού μας πρέπει να παραδεχθώμεν ως έγκυρον την του κ.Δούκα ότι η λέξις είναι σλαβική καίτοι στερούμεθα πόθεν παράγεται και τι σημαίνει ..>.(1)
Στην συνέχεια στο περιοδικό Λακωνικά προσθέτει στα παραπάνω την άποψη του Ι.Κοτίτσα διδάκτορος Σλαβικής φιλολογίας πού υποστηρίζει ότι η λέξη παράγεται από το θηλυκό ουσιαστικό voute από το λατινικό volvere Μέ την ονομαστικοποίηση από ελληνικής άποψης προστέθηκε η κατάληξη -νοι .Το voute στην σλαβική αντιστοιχεί με το cbod=sbont δηλαδή μέρος που είναι γεμάτο από βουναλάκια η λόφους .( 2)
(1) <<Το τοπωνύμιο Βουτιάνοι>> φυλ.60(σελ.2),φυλ.62(σελ.3,4),φυλ.63(σελ.4,5)(1962)
(2) <<Η ετυμολογία του τοπωνυμίου Βουτάνοι >>Λακωνικά τευχ.4 σελ 149-150 (1964)
4Η ΑΠΟΨΗ Γ.ΓΚΛΕΚΑ
Ο Γ.Γκλέκας υποστηρίζει την άποψη του Μιχαλόπουλου περί οικογενειακού ονόματος(1)και παρατηρεί στην συνέχεια ότι <<…κατάληξη –ιάνοι και όχι –νοι συνηθίζεται στους Βουτιάνους όπως Τζαννέτος –Τζανετιάνοι και Τζανεταίοι , Τριλίκης και Τριλη- κιάνοι ιδίως όταν θέλει να συμπεριλάβει όλα τα ταυτεπώνυμα μέλη μιάς οικογένειας…>>(2)
(1) <<Συμβολή στην ιστορία των Βουτιάνων>> εφημ.ΟΙ ΒΟΥΤΙΑΝΟΙ φυλ.11 σελ.2 (1957)
(2) Λακωνικά τευχ.6 σελ.102 (1962)
Αλλή μια φωτογραφία απο το δημοτικό σχολείο Βουτιάνων
5η ΑΠΟΨΗ Δ.ΒΑΓΙΑΚΑΚΟΥ
Η άποψη του Δικαίου Βαγιακάκου ο οποίος είχε ασχοληθεί ειδικά με τοπωνύμια είναι μια από τις πιο έγκριτες απόψεις σχετικά με το τοπωνύμιο των Βουτιάνων .Ασχολείται ειδικά με το τοπωνύμιο των Βουτιάνων με σειρά άρθρων του στο περιοδικό Λακωνικά.
Ο Δ.Βαγιακάκος δέχεται ως ορθή την άποψη για την ετυμολογία του τοπωνυμίου Βουτιάνοι την άποψη του Α.Μιχαλόπουλου(Από έναν κτήτορα) και του Γ. Γκλέκα, από ένα οικογενειακό όνομα και μας λέγει ότι <<….παρέχουν ορθήν βάσιν επιστημονικής ετυμολογίας του τοπωνυμίου, πάσαι αι άλλαι ετυμολογίαι είναι λίαν αμέθοδοι και αντιεπιστημονικαί …>>(1). Και συμπληρώνει <<… τόσο η ρίζα των λέξεων ,όσο και η κατάληξις αυτής αποκλείουν παντελώς της εκ της σλαβικής γλώσσης ετυμολογίαν του τοπωνυμίου το οποίον ουδέ ο σλαβολόγος Μ.VASMER (Για τα τοπωνύμια κατά τον VASMER βλέπε εδώ) εσημείωσε μεταξύ των άλλων τοπωνυμίων της Λακωνίας ..>>(2),Στην συνέχει παραθέτει την άποψη του που είναι ότι το τοπωνύμιο Βουτιάνοι προυποθέτει ένα οικογενειακό επώνυμο Βουτάς όπου με την κατάληξη –ιανοι έχομε τον τύπο του πληθυντικού Βουτιάνοι .Τό επώνυμο Βουτάς υπάρχει σε μια επιγραφή του έτους 1330 στον ναό του Α.Δημητρίου στον Μυστρά Συγκεκριμένα η επιγραφή αναφέρει <<…Εγώ ο ταπεινός μητροπολίτης Σουγδαίος πρόεδρος Λακεδαιμονίας Λουκάς καταλαβών εξ ορισμού του κρατίστου και αγίου μου αυτοκράτορος και της θείας και ιεράς συνόδου επί του προεδρεύειν την αγιοτάτην μητρόπολιν Λακεδαινομίας και ευρών τα αυτής κτήματα δοθέντα πρό χρόνων παρά των αρχιερατικώς εν ταύτη διαπρεψάντων τα μεν δια τινά προσωποληψίαν τα δε δια δώρων ,εύρων δε και συνοδικήν γραφήν εν ταύτη συντείνουσνα μοι μετ επιτίμιον βαρυτάτου ως αν αποσπάσω άπερ έδωκεν ο πρώην χρηματίσας Λακεδαιμόνιος Βουτάς εκείνος προς τους δύο αυταδέλφους Τζαουσαίους τους ελαδάδας και προς τον πρωτοαλλαγάτον τον Πλατυντήν τα κάτωθεν της Βρύσεως καθώς εισίν ιδιοπεροριόριστα μέσον των δύο ποταμών όσα και οία εισίν …>>(3). Ο πρώην χρηματίσας Λακεδαιμόνιος Γρηγόριος Βουτάς αναφέρεται και ως υπέρτιμος το 1324 σε γράμμα του πατριάρχου Ησαίου (4)..Έτσι το επώνυμο Βουτάς δεν εμποδίζει τον σχηματισμό οικογενειακού ονόματος .Το επώνυμο Βουτάς είναι δηλωτικό επαγγέλματος .Δηλώνει αυτόν που κατασκευάζει ξύλινους κάδους δηλαδή βούτες .Από το επώνυμο Βουτάς η Βουττάς σχηματίστηκε ο τύπος Βουτιάνοι ,ακριβέστερα Βουττιάνοι για να δηλώσει αυτούς που κατάγονται από τον Βουττά .
(1) <<Η ετυμολογία του τοπωνυμίου Βουτιάνοι>>τευχ.15 (1966) σελ.
(2) <<Η ετυμολογία του τοπωνυμίου Βουτιάνοι>>τευχ.15 (1966 σελ.
(3).Κ.Ζησίου<< Επιγραφαί χριστιανικών χρόνων>. σελ. 435 (παρατήρηση : το ίδιο απόσπασμα υπάρχει και στο βιβλίο του Π.Δούκα <<η Σπάρτη δια μέσου των αιώνων>> σελ.578 (4).<<Χρυσόβουλο Κωνσταντίνου του Παλαιολόγου >>Σ.Κουγέα 1928 σελ.399
ΒΟΥΤΙΑΝΊΤΕΣ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΊΑ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΎ
6η ΑΠΟΨΗ ,Ι,ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗ
Ο .Ι,Βαρβιτσιώτης δέχεται την άποψη του κ.Π.Δούκα για το τοπωνύμιο των Βουτιάνων .Αναφέρει λεπτομερώς την άποψη Δούκα προσθέτοντας μερικά τοπωνύμια στην περιοχή των Βουτιάνων πχ τον Μπραστό και την Σουληνάρα ως Σλαβικά. Για την ετυμολογία των Βουτιάνων αναφέρει ότι <<…υπάρχει πιθανότητα η ετυμολογία να είναι σλαβική από το Βούτ- και την κατάληξη –νοι .>>(1) και παρατηρεί ότι την κατάληξη –νοι η –ιανοι έχουν και αλλά χωριά όπως Σουστιάνοι ,Αγριάνοι ,Κουμάνοι ,Βλογιάνοι και Σιλιάνοι πού είναι σλαβικά ονόματα.
Στην συνέχεια ύστερα από την παρέμβαση Δ.Βαγιακάκου αναφέρει ότι<< ο Δ.Βαγιακάκος θα έπρεπε να λάβει ως βάσιν όχι το κύριον οικογενειακόν όνομα Βουτάς αλλά το Βοττία =χώρα της Μακεδονίας οπότε εν συνθέσει με την κατάληξιν –νοι μας δίδεται η λέξις βοττιάνοι .Χάριν δε ευφωνίας και λόγω του επικρατούντος της ρίζας βου και της καταλήξεως -νοι και- ιανοι εις Βουτιάνους μας δίδεται η λέξις Βουττιάνοι>> (2) και συνεχίζει <<..η άποψις μου αυτή ενισχύεται εκ του γεγονότος ότι η ρίζα -βου είναι αναμφισβητήτως ελληνική η οποία εν συνθέσει σημαίνει επίτασιν ,πολύ μέγα υπερφυές τι και ασυνήθες πχ βου-λιμός βου-παις ,βουγαίος , βου-φάγος ..>>(3) Έτσι καταλήγει ότι κάθε λέξη με ρίζα τον βου είναι ελληνική και όχι λατινική butta όπως ισχυρίζεται ο Δ.Βαγιακάκος .
1.Σλαβική η ονομασία των Βουτιάνων Λακωνικά τευχ.14 1966 σελ. 40
2.Η ετυμολογία των Βουτιάνων λακωνικά τευχ .18 1966 σελ .190,
3. Η ετυμολογία των Βουτιάνων λακωνικά τευχ.18 1966 σελ 190
.Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΒΑΓΙΑΚΑΚΟΥ ΣΤΟΝ .ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗ
Ο Κ Βαγιακάκος επανερχόμενος απαντά στις απόψεις του ,Βαρβιτσίωτη Α) για το θέμα της Bοττίας: << ..ο κ,Βαρβιτσιώτης αγνοεί 1). ότι αί παραγωγικαί καταλήξεις αποδίδουν μίαν ιδιότητα εις το υπ αυτόν σχηματιζόμενον 2). ότι παραγωγική κατάληξις –νοι δεν υπάρχει 3) ουδεμία ιστορική και γλωσσολογική σχέση υπάρχει μεταξύ βοττίας χώρα της Μακεδονίας κατά την αρχαιότητα και των Βουτιάνων εις την Λακωνία ..(1). Β). Για την 2η παρατήρηση του λέγει τα εξής :<< ..Δέν καθορίζεται κατά ποίον τρόπον χάρις ευφωνίας εκ της ρίζης –βου και της καταλήξεως –νοι και –ιανοι έγινε Βουτιάνοι …διότι θα έπρεπε να γίνει η βου-νοι η βου-ιανοι .Αλλά τι θα εσήμαινε ; Είναι αληθές ότι το πρόθεμα –βου ως προς το πρώτον συνθετικόν δηλώνει ότι το δια του δευτέρου συνθετικού σημαινόμενον ανήκει η αφορά είς τον βούν ως βουκέντρα ,η ομοιάζει προς τον βουν και συνεπώς είναι καθ΄υπερβολήν μέγα η ογκώδες πχ φουκέφαλος κτλ πρέπει δηλαδή να υπάρχει δεύτερον συνθετικόν ,δηλωτικό μιας εννοίας την οποίαν να επιτείνει το προστιθέμενον –βου .,και εις τα ανωτέρω παραδείγματα ,τα οποία αναφέρει ο ,Βαρβιτσιώτης δηλαδή βου-λιμός(ο έχων μεγάλην πείναν ) ,βου-φάγος .έφαγον –φαγείν υπάρχει δεύτερον συνθετικόν .Ερωτώ ποίον είναι το δεύτερον συνθετικόν της λέξεως Βουτιάνοι το οποίον προσδιορίζεται ,δια της προθέσεως –βου και αν υπάρχει τι σημαίνει ;Κάτ εμέ το Βουτιάνοι δύναται να διακριθεί εις Βουτ-ιανοι ,με δεύτερον συνθετικόν την κατάληξιν –ιανοι ,η οποία δηλοί τους εκ τινός ατόμου Βουτά καταγόμενους δηλαδή τους απογόνους του πχ Θεόδωρος Θεοδωρ-ιάνοι κτλ ..>>(2)
1.Λακωνικά <<Και πάλιν η ετυμολογία των Βουτιάνων >> Δ.Βαγιακάκου τευχ.19 σελ. 19
2.Λακωνικά< <Και πάλιν η ετυμολογία των Βουτιάνων> > Δ.Βαγιακάκου τευχ.19 σελ. 20
Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ,ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗ ΣΤΟΝ ,ΒΑΓΙΑΚΑΚΟ
Στην συνέχεια ο ,Ι,Βαρβιτσιώτης ισχυρίζεται ότι <<..κατά παρόμοιον τρόπον (όπως ο Βαγιακάκος από ένα επώνυμο Βουτάς σχημάτισε την λέξη Βουτιάνοι ουδέ εμποδίζει τον σχηματισμό της λέξεως Βουτιάνοι εκ του Βοττία και μάλιστα με περισσότερες πιθανότητες …και προβάλω τούτην ινα αποδείξω το αβάσιμον της απόψεως Βαγιακάκου …>>(1) Στην συνέχεια αφού πιστεύει ότι είναι δύσκολη η απάντηση της ετυμολογίας ,επανέρχεται στην άποψη ότι αφού απαντώνται σλαβικά τοπωνύμια στην γύρω περιοχή των Βουτιάνων όπως Μπραστός ,Σουληνάρα ,Λογγιά ,Κουρκούλια,Τσιλιγκρού,Τζολίνα <<..καθίσταται πειστικόν ότι η λέξις Βουτιάνοι είναι σλαβική ,πολλώ δε μάλλον περισσότερον εφ όσον δεν καθίσταται εφικτόν να αποδειχθεί ότι αύτη είναι αναμφισβητήτως ελληνική η έστω Φραγκική (Κοτίτσας-Τζαννέτος)…>>(1).
1.εφημερίδα Οι Βουτιάνοι φυλ.93 1967 σελ.2.
2. εφημερίδα Οι Βουτιάνοι φυλ.93 1967 σελ .2
απο εκδήλωση στους Βουτιάνους
7η ΑΠΟΨΗ Γ.ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΛΟΥΛΟΥ
Ο Γ.Δ.Αναγνωστόπουλος υποστηρίζει ότι << ..γεωλογικοί κυρίως λόγοι καθιέρωσαν τοπωνύμια ..>>( 1) και συνεχίζει << ..Αποδέχεται ο κ.Βαγιακάκος την γνώμη του κ.Γκλέκα κατά την οποίαν το τοπωνύμιον θα προήλθεν από την λέξιν Βουτά .Αναφέρει ο κ.Γκλέκας ότι οι Μπαμπακίτες αναφέρουν τους Βουτιάνους ως Βυτιάνους .Φυσικότατα ,αφού το Βούτα κάδος ,πάτος προέρχεται από το βυθίζομαι .. >>(2).Στην συνέχεια αναφερόμενος στο εύρημα του Βαγιακάκου από τους κίονες του Αγίου Δημητρίου για το όνομα Βουτάς που ..δώρισε προς δυό αυταδέλφους του Ελαδάδας κτήματα της μητροπόλεως ..> αναφέρει ότι ..οι Ελαδάδες εχουν σχέση με το χωριό Λαδά που δεν έχει καμιά σχέση με την περιοχή των Βουτιάνων … (3).Στην συνέχεια υποστηρίζει την άποψη περί γεωλογικής προέλευσης της ονομασίας λέγοντας ότι ανέκαθεν η περιοχή των βουτιάνων βυθίζεται .Στην συνέχεια συσχετίζει τους Βουτιάνους με μια περιοχή της Τεγέας που ονομάζεται και αυτή Βουτιάνοι όπου δυό ξεροπόταμοι δημιουργούν μια μεγάλη Βούτα ,στην οποία βυθίζονται .
1)Αγριάνοι,Σουστιάνοι ,Βουτιάνοι . Γ.Αναγνωστόπουλου περ .Λακωνικά τευχ.19 σελ. 20(1967)
2)Αγριάνοι, Σουστιάνοι ,Βουτιάνοι . Γ.Αναγνωστόπουλου περ .Λακωνικά τευχ.19 σελ. 20(1967)
3) Αγριάνοι,Σουστιάνοι,Βουτιάνοι Γ.Αναγνωστόπουλου περ.Λακωνικά τευχ.19 σελ.20(1967)
Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΒΑΓΙΑΚΑΚΟΥ ΣΤΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟ
Α.Σχετικά με το Ελαδάδες θεωρεί ότι δεν έχει σχέση με το θέμα και ότι ο Δούκας παρατηρεί ότι <<..Εν Αλαγονία σώζεται Ελαδά χάνι ..>>(1).
Β. Σχετικά με το γεωλογικός λόγος του τοπωνυμίου <<… .Εάν ανέκαθεν εβυθίζετο η περιοχή δεν θα εκατοικούσαν εκεί και συνεχίζοντας θέτει το ερώτημα ..τι σημαίνει η ρίζα Βούτα και τι η κατάληξις – ιανοι στο τοπωνύμιο Βουτιάνοι ..>>(2). Στην συνέχει α παραθέτει πολλά τοπωνύμια της Ελλάδας που το έδαφος έχει κάποιες ανωμαλίες η κατολισθήσεις όπως βούλιαγμα ,βαθύλακος λάκωμα κτλ για να δηλώσει πως ο λαός θα προσδιόριζε τέτοιες περιοχές .
Γ. Για το θέμα της συσχέτισης των Βουτιάνων και Βούτα της Τεγέας ,αναφέρει ότι στην περιοχή Βουτιάνοι και Βούτα δεν υπάρχουν .
(1). η Σπάρτη δια μέσου των αιώνων Δούκας σελ 565
(2). τοπωνύμια Λακεδαίμονος Αγριάνοι ,Γκοριτσά, Βουτιάνοι, Σουστιάνοι. περ.Λακωνικά σελ 177
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
1.Δεν πιστεύουμε ότι με τις παραπάνω απόψεις μπορούμε να βγάλουμε τελικά συμπεράσματα με απόλυτη βεβαιότητα για το τοπωνύμιο Βουτιάνοι.
2.Η άποψη Π.Δούκα και στην συνέχεια Βαρβιτσιώτη ότι πρέπει να θεωρήσουμε σλαβική το τοπωνύμιο Βουτιάνοι επειδή στην γύρω περιοχή υπάρχουν Σλαβικά τοπωνύμια δύσκολα μπορεί να σταθεί.
3.Η άποψη Κοτίτσα δεν έχει ερευνηθεί .
4.Επιστημονικότατη η άποψη Βαγιακάκου μειονεκτεί όμως στο ότι δεν υπάρχει καμιά αναφορά του ονόματος Βουτάς σε όλη την περιοχή των Βουτιάνων ,εκτός από την αναφορά Μιχαλόπουλου.
5.Τέλος μια αναφορά αν έχει κάποια αξία: Στην Ελλάδα υπάρχουν δυό χωριά που απαντούν στο όνομα Βουτάς. Το ένα βρίσκεται στο νομό Χανίων και το άλλο στην Ιστιαία .Διαβάζουμε λοιπόν από ένα site του νομού Ευβοίας για το χωριό Βουτάς … το όνομα Βουτάς φέρεται να προέρχεται από το κατηφορικό έδαφος της περιοχής και των πολλών λόφων που περικλείουν την περιοχή .Οι ντόπιοι τον έλεγαν << Β.τας.>> γιατί η τοποθεσία είναι σαν να είναι βουτηγμένη μέσα στην γή και δεν φαίνεται από μακριά .Ο Βουτάς ήταν τσιφλίκι Τούρκου…Η άποψη αυτή πλησιάζει στην άποψη Αναγνωστόπουλου.
6. Χρονικά δεν υπάρχει καμία σχέση του εποικισμού των Σλάβων στην Λακωνία με τά ιστορικά στοιχεία που έχουμε σύμφωνα με το γενεαλογικό δένδρο των οικογενειών των Βουτιάνων και που θα δούμε σε άλλη ενότητα μας
5,Β ΟΙ ΒΟΥΤΙΑΝΟΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1835-1900 ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗ
Επτά σκόρπια κείμενα διαλέξαμε να μεταφέρουμε εδώ του παπαγιάννη τζαννέτου(1891-1997) του παπά και δάσκαλου του χωριού μας για μισό αιώνα περίπου γιατί μας εισάγουν με αρκετή γλαφυρότητα σαυτή την περίοδο (1835-1900)
Τά κείμενα αυτά έχουν δημοσιευθεί α) στο περιοδικό Λακωνικά(Tευχ.71/1975,74/1976,82/1977,83/1977) β)στην τοπική εφημερίδα <<ΟΙ ΒΟΥΤΙΑΝΟΙ>> γ) στο εξαντλημένο βιβλίο του <<ΟΙ ΒΟΥΤΙΑΝΟΙ ΤΗΣ ΣΠΑΡΤΗΣ >> καθώς και μερικά αδημοσίευτα κείμενα. Η μεταφορά τους αυτή δεν τους δίνει πρόσθετο βάρος ,φανερώνει όμως μια εσωτερική συνοχή πού διαθέτουν : την αγάπη του παπαγιάννη για τον τόπο του .
Ετσι στην πρώτη ενότητα θα μεταφέρουμε τα εξής κείμενα:
1) OI BOYTIANOI THN EΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΣΟΒΑΣΙΛΕΙΑΣ (1862-1863)
2) ΒΟΥΤΙΑΝΙΤΕΣ -ΒΑΜΒΑΚΙΤΕΣ
3) ΤΑ ΘΡΥΛΙΚΑ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ
4) Η ΓΛΥΚΙΑΣΜΕΝΗ(1847 ΚΑΙ 1882)
Στήν δεύτερη ενότητα θα μεταφέρουμε κείμενα που σχετιζονται με λαογραφικά θέματα του χωριού μας .Συγκεκριμένα θα μεταφέουμε τα εξής κείμενα:
1) TA ΠΑΛΙΑ ΣΠΙΤΙΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΤΟΓΩΝΙ
2) Ο ΑΡΓΑΛΕΙΟΣ
3) ΤΟ ΘΡΕΨΙΜΟ ΤΩΝ ΚΟΥΚΟΥΛΙΩΝ
Οί παρατηρήσεις είναι του διαχειριστή του ιστολογίου.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Αρκετά απο τα παρακάτω κείμενα εχουν δημοσιευθεί και στην εφημερίδα OI Bουτιανοι την περίοδο 60-70,κατόπιν συμπεριελήφθησαν στο βιβλίο του ΟΙ ΒΟΥΤΙΑΝΟΙ ΤΗΣ ΣΠΑΡΤΗΣ το οποίο είναι εξαντλημένο και κατόπιν ύστερα απο προτροπή του φίλου του Η.Παπαθανασόπουλου δημοσιεύτηκαν και στο περιοδικό λακωνικά σε διαφορετική μορφή καθώς και κάποια κομμάτια παρέμεναν αδημοσίευτα σε χειρόγραφη μορφή.
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ:Eίδαν και έπαθαν τα παιδιά του να πείσουν τον Κώτσιο Τζαννέτο (1841-1922)δίπλα στην φωτογραφία πού πρωταγωνιστεί στην παρακάτω ιστορία πως μια φωτογραφία του θα ήταν απαραίτητη για να αποτελέσει το μοναδικό πατρικό ενθύμιο και όταν επιτέλους τα κατάφεραν να ..πεί το ναι και να δεχθεί να ατενίσει για πρώτη φορά το φωτογραφικό φακό ,έκανε και συμφωνία .Νά φωτογραφιστεί όπως αυτός νόμιζε ,δηλαδή με σηκωμένο ψηλά το μπαστούνι ,όπως φαίνεται στην φωτογραφία .
ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ
ΟΙ ΒΟΥΤΙΑΝΟΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΣΟΒΑΣΙΛΕΙΑΣ (1862-1863)
Μετά την έξωσι των πρώτων βασιλέων της Ελλάδας Όθωνα και Αμαλίας ,επακολούθησε για ένα χρονικό διάστημα η λεγόμενη << μεσοβασιλεία >> δηλαδή από την έξωση έως την άφιξη του Γεωργίου του Α. Γενική αναστάτωση επακολουθεί των πάντων εκείνη την περίοδο σε διάφορους τομείς ακόμη και στον στρατό .Πολλοί λιποτακτούν και πολλοί επιστρέφουν στα χωριά και στους δικούς τους. Έτσι μια μέρα χειμωνιάτικη μια μικρή ομάδα από τρείς φαντάρους ,τον Ηρακλή από τα Καλύβια και τον Κώτσιο και τον Αναστάση από τους Βουτιάνους φτάνει με το ηλιοβασίλεμα από του Κρεββατά το χάνι στα Καλύβια(1) με τις καραμπίνες στον ώμο .Εκεί το στρώνουν στο φαγοπότι .Μα οι δύο τελευταίοι βιάζονται να κατέβουν στο χωριό τους ,μα το αθάνατο Καλυβέικο γνήσιο κρασί ,τα μυρωδάτα λουκάνικα και τα ψαρονέφρια ,ο σχετικός μεζές που επακολουθεί με τις τετράπαχες τσίχλες και τα συκοκάρυδα για συμπλήρωμα ,δεν τους αφήνουν να φύγουν .Άρχισε το σουρούπωμα για καλά και το πιόσιμο δεν σταματά ,αλλά σαν γεροδεμένοι άνδρες αντέχουν .Κάποτε περασμένη η ώρα και όταν σχεδόν αποτραβιόντανε και οι τελευταίοι σ τα σπίτια τους οι φαντάροι μας ξαγνάντησαν ψηλά στις << Λίμνες >> γεμάτοι κέφι και χαρά άρχισαν τις τουφεκιές ,χωρίς να υπολογίσουν το τι θα επακολουθούσε. Όλοι στο χωριό ξαφνιάζονται ,ανησυχούν διερωτώνται τι να συμβαίνει .Ξεπετιώνται από τα στρωσίδια τους και ρωτιούνται οι γειτόνοι ποίοι πυροβολούν και γιατί .Σέ λίγο άγνωστο από ποιους ,διαδίδεται αστραπιαία ότι έρχεται μεγάλο ασκέρι από Βαμβακίτες (2) για να καταλάβουν το χωριό .Τό τί επακολούθησε δεν περιγράφεται .Φωνές ,κλάματα μικρών ,ανησυχίες .Μα και οι πιο ψύχραιμοι συνιστούν να κλειστούν μέσα στα σπίτια τα γυναικόπαιδα και μάλιστα να αμπαρωθούν καλά….
Όλο το χωριό μεταβάλλεται αμέσως σε εργαστήριο .Ακούγονται κρότοι χτυπήματα ,κλίνουν οι πόρτες και τις καρφώνουν από μέσα και οπλίζονται με ότι μέσα έχουν με στόχο να αμυνθούν μέχρις εσχάτων. Την πρώτη μπόρα θα την δεχόταν ο πάνω μαχαλάς .Γιαυτό ο γέρο Νικολής στέλνει τον γιό του οπλισμένο για να εξακριβώσει τον αριθμό των επιδρομέων .Όταν έφτασε στου Βερούφ τις Λάκκες κρυμμένος παράμερα σε κάτι μικροπούρναρα ,άκουσε κουβέντες και τεντώνει τα αυτιά του για να ακούσει καλύτερα .Αναγνωρίζει την φωνή του Αναστάση και πηδώντας σαν ζαρκάδι τα γατζοπούρναρα και σφαλάχτρια ειδοποιεί ότι δεν είναι Βαμβακίτες αλλά ο τάδε και ο τάδε . Το τι επακολούθησε δεν λέγεται .Υποδοχές ,τα σχετικά καλοσωρίσματα και συνέχεια το ξεκάρφωμα από τις πόρτες των σπιτιών και των κατωγιών.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:(1) ιστορικό χωριό βόρεια των Βουτιάνων.(2) Kάτοικοι του χωριού Βαμβακού που βρίσκεται βόρεια των Βουτιάνων.
Στήν φωτ/φια δημοτικό σχολειο Βουτιάνων 1939-40
BOΥΤΙΑΝΙΤΕΣ –ΒΑΜΒΑΚΙΤΕΣ
Ανάμεσα στους Βουτιανίτες που είχαν κτήματα κάτω στον κάμπο προς του Κλαδά ήταν και ο Γρηγόρης ο λεγόμενος Φαλλαγίτης που πήρε αυτό τον βαθμό για τα πολλά ανδραγαθήματα του .Τα κτήματα αυτά τα είχε παραχωρήσει το κράτος για τις υπηρεσίες τους .Μα και πολλοί άλλοι Βουτιανίτες είχαν κτήματα από την Λητρίβα προς Παλιομύλι εως κάτω στο Καλαμάκι .Τό 1903 τα σάρωσε όλα η Κελεφίνα μαζί με τον συνοικισμό Παυλαίικα .Κάποιοι Βαμβακίτες κτηνοτρόφοι επήγαν και έφτιαξαν μαντριά στα Βουτιανίτικα ,λίγο κάτω από την πλαγιά της Λητρίβας .Έτσι άρχισαν διάφορες προστριβές μεταξύ των και το μίσος ξεφάντωσε .Οι Βουτιανίτες ένα βράδυ κατέβηκαν και έκαψαν τα μαντριά των Βαμβακιτών και μεγάλη αναταραχή δημιουργήθηκε στην περιοχή .Ο τότε δήμαρχος Οινούντος ευρισκόμενος στην Σπάρτη έμαθε για το επεισόδιο και θέλοντας να υποστηρίξει τους δημότες του καβάλα στην αλογίνα του και με συνοδούς τρείς έφιππους κλητήρες του καταφθάνει στου Κλαδά(1) και σε λίγο βρίσκεται ανάμεσα στα αλληλούβριζόμενα και αλληλοφοβερίζοντα μπουλούκια . Μα όταν τον αντελήφθησαν οι βουτιανίτες του επιτέθηκαν με σκοπό να τον κακοποιήσουν και μόνο το άλογο του τον γλίτωσε πηδώντας αυλάκια και περνώντας τον Ευρώτα ενώ πίσω του έτρεχαν και τον πυροβολούσαν.
Ύστερα από αυτό το επεισόδιο ακολούθησαν και άλλα στο τέλος όμως γλίτωσαν τα χωράφια τους. Ιδίως πολύ συνετέλεσε σε αυτό ο Ηλίας ο Βραχνός .Συγκεκριμένα σε μια συγκέντρωση των Βαμβακιτών που έγινε τους μίλησε πολύ ώρα και τους σύστησε να μείνουν στον τόπο τους λόγω του καλού κλίματος ενώ στους κάμπους <<φυσολογάει >> το κουνούπι .Ακόμη τους είπε και για τους κινδύνους που διατρέχουν και ίσως να χάσουν και την ζωή τους και να μην κερδίσουν τίποτα .
Έτσι οι Βαμβακίτες μετά κιόλας τον θάνατο ενός παλληκαριού τους του Μελέτη που σκοτώθηκε από την συμμορία του περιβόητου Λίγκου απέφευγαν να κάνουν επιδρομές προς τον κάμπο .
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:Ο Κλαδάς εμφανίζεται ως οικιστική μονάδα γύρω στο 1850-1860 που προέρχεται κυρίως απο Βαμβακίτες.
Ένας ανηφορικός δρόμος των Βουτιάνων
Η ΓΛΥΚΙΑΣΜΕΝΗ (ΕΥΛΟΓΙΑ) (1847 ΚΑΙ 1882)
Μία επάρατος και μεταδοτική νόσος .Πώς μετεφέρθη-τα θανατηφόρα κρούσματα –η συμπτωματική επίσκεψη ενός γιατρού .
Η επάρατος νόσος της ευλογιάς επεσκέφθη το χωριό μας 2 φορές .Πρώτα το 1847 και ύστερα το 1882.Απο την μεταδοτική αυτή νόσο προσεβλήθησαν αρκετοί κάτοικοι του χωριού και επακολούθησαν αρκετά θανατηφόρα κρούσματα .Κατά την δεύτερη επίσκεψη αφορμή υπήρξε ο Αθανάσιος Β. ο οποίος είχε την κατοικία του στο πάνω μέρος του χωριού Εκτός από τα πολλά αιγοπρόβατα που διατηρούσε ανέβαινε συχνά στην Βαμβακού και έφερνε σκαφίδια ,φτυάρια ,βαρέλια εληόσκαλες και αργαλειούς .Περνώντας σε ένα ταξίδι του από τα Βρέσθενα τον <<άρπαξε >> η καλλίτερα την <<άρπαξε την γλυκιασμένη >>.και συντροφιά έφτασε στην καλύβα του .Πέφτει αμέσως χάμω στο στρώμα του που αποτελείτο από ένα ψαθί και ένα μισότριβο σάισμα με ολοφάνερα τα συμπτώματα της κακής αρρώστιας ,κουκουλωμένος ως τα αυτιά .Σαν κολλητική αρρώστια πιάνει όλη την οικογένεια του .
Τριάντα άτομα ,μικροί και μεγάλοι ,προσβάλλονται από αυτήν την αρρώστια και εννέα πεθαίνουν .Ήταν απερίγραπτος η εικόνα και η κατάσταση την εποχή εκείνη .Όλοι κρύβονταν μετακινούνταν την νύκτα .Νύχτα έφευγαν για τις δουλείες τους και νύκτα γύριζαν στα σπίτια τους ,κουκουλωμένοι ,και απέφευγαν τους δρόμους και τα σοκάκια κοντά στους οποίους ήταν τα σπίτια των αρρώστων. Έτσι πήγαιναν τα πράγματα και οι θάνατοι συνεχίζονταν .Η κατάσταση είναι αξιοθρήνητη λόγω των πολλών θανάτων αλλά και απελπιστική γιατί εξ αιτίας της αρρώστιας πολλά κτήματα έμεινα ακαλλιέργητα .Η επικοινωνία με τα γειτονικά χωριά έπαψε από το φόβο της μετάδοσης .Άρχισαν τα πρώτα σημάδια της στέρησης ,τροφές ,φάρμακα ,γεωργικά εργαλεία σπόροι κτλ. Παντού φτερούγιζε η απελπισία .Ήταν εγκαταλελειμμένοι από όλους .Ευτυχώς όμως ένας γιατρός από την Σπάρτη διερχόμενος για την Τρίπολη κατά το τέλος του 1883 από τους Βουτιάνους πληροφορήθηκε για την αξιοθρήνητη κατάσταση του χωριού συγκέντρωσε τους κατοίκους και τους μίλησε πολύ ώρα σχετικά με την ασθένεια .Τους είπε ότι έχει εκφυλιστεί και δεν υπάρχει κίνδυνος για τους άλλους ,τους ενθάρρυνε ,λέγοντας ότι είναι ανάγκη επιτακτική να παρασχεθούν οι πρώτες ανάγκες στους πάσχοντες χωρίς να φοβηθούν μήπως κολλήσουν από την αρρώστια.
Έτσι οι κάτοικοι πήραν θάρρος και άρχισαν να μεταφέρουν γάλα ,μέλι πετμέζι κτλ και φωνάζοντας τους οικείους των πασχόντων γιατί ήταν απομονωμένοι και κλεισμένοι μέσα στα σπίτια τους άφηναν τα πράγματα έξω από τα σπίτια τους και έφευγαν . Με την συμπτωματική επίσκεψη και τις οδηγίες του γιατρού ,την παρεχόμενη τροφή και βοήθεια και την πάροδο του χρόνου ,το κακό έφυγε... .
ΤΑ ΘΡΥΛΙΚΑ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ
Πολλές φορές έχουμε διαβάσει η και ακούσει να μνημονεύονται η και να εξυμνούνται διάφορα κατά περιφέρειες δένδρα η να γίνεται λόγος για αυτά από τά παλιά χρόνια μέχρι σήμερα. Τό καθένα από αυτά έχει μια σχετική μικρή η μεγάλη ιστοριούλα ,ανάλογη με την εμφάνιση ,τη ζωή η τα διάφορα γεγονότα και επεισόδια που έλαβαν χώρα κάτω από τον ίσκιο η κοντά τους .Μνημονεύουμε μερικά γνωστά από αυτά : <<το κυπαρίσσι του Μυστρά>> ,<<της αρκαδιάς ο πλάτανος>> ,ή και τοπικά γνωστά <<τα τρίδιμα κυπαρίσσια των αγίων τεσσαράκοντα μαρτύρων >>,<< η πλατάνα του αι θανάση>> στο Γεωργίτσι , <<τα θρυλικά κυπαρίσσια της Αλεξάνδρας >>στους βουτιάνους ,<<ο πλάτανος στον θεολόγο >>κτλ.
Το χωριό θεολόγος η Αγιάννης πήρε το όνομα του από ένα μοναστήρι που βρισκότανε στο μέρος της σημερινής εκκλησίας του χωριού ως μετόχι της ιεράς μονής Βροντοχίου του Μυστρά . Ο ναός αυτός της Θεοτόκου Οδηγήτριας (Αφεντικό ) του Βροντοχίου χτίστηκε από κάποιον αγνώστου καταγωγής αρχιμανδρίτη και πρωτοσύγκελο Πελοποννήσου Παχώμιο καλούμενο .Το άξιον μάλλον λόγου και θέας είναι το δεξιό του νάρθηκα δωμάτιο ,διότι από της θολωτής οροφής μέχρι το έδαφος σχεδόν καλυπτόταν από γράμματα. Είναι δε επιγράμματα <<τώ βασιλείω γένει των Παλαιολόγων >>και τέσσερες χρυσόβουλοι λόγοι (αυτοκρατορικό διάταγμα ) των αυτοκρατόρων Ανδρονίκου του γέροντος και Μιχαήλ Παλαιολόγου .Εις τα χρυσόβουλα αναγράφονται πολλά κτίσματα ίδίως μοναστήρια η εκκλησίες ως μετόχια του Βροντοχίου και βρίσκονται σε όλη την Πελοπόννησο κατεσπαρμένα ,πλούσια σε κινητά και ακίνητα ,προερχόμενα από δωρεές ,αφιερώματα ,κληρονομιές αυτοκρατόρων και ευσεβών χριστιανών .
Γράφει σχετικά ο Π.Δούκας(1) αναφερόμενος στα χρυσόβουλα του Βροντοχίου και συγκεκριμέμα στο χρυσόβουλο τού Ανδρονίκου του Γέροντος …<<Μετόχιον εις όνομα τιμώμενον του αγίου πανευφήμου Αποστόλου και Ευαγγελιστού Ιωάννου του Θεολόγου και επικαλουμένου του Καυσαλού ,μετά των εν αυτώ παροίκων ,αμπελίων ,χωραφιών ,δένδρων ελαίων ,ετέρων καρποφόρων και Μυλώνων >> έτος 1313.
Η μνήμη του Ιωάννη του θεολόγου γιορτάζεται στις 8 μαίου και στις 26 σεπτεμβρίου όπου και οι Θεολογίτες τιμούν ,γιορτάζουν και πανηγυρίζουν τον πολιούχο τους .Την ημέρα αυτή την περιμένουν καλύτερα από την λαμπρή .Όπως σήμερα έτσι και παλαιότερα την ημέρα αυτή πλήθη προσκυνητών από τα γειτονικά χωριά των δήμων Σελλάσιας και Οινούντος ,κουμπάροι ,συγγενείς ,φίλοι και γνωστοί ως και αρκετοί επίσημοι της περιφέρειας ,οι δήμαρχοι Σελλασίας και Οινούντος τιμούσαν την γιορτή .
Στίς αρχές του τελευταιού τέταρτου του προηγούμενου αιώνα πρωί πρωί αρκετές Βουτιανίτικες παρέες ,τραβούνε για να λειτουργηθούν στον θεολόγο γιατί γιόρταζε. Ανάμεσα τους και ο Δημοσθένης ο γιατρός μαζί με την αδελφή του Αλεξάνδρα .Μπαίνουν στην εκκλησία .Όλων τα μάτια από περιέργεια πέφτουν στην εικοσάχρονη όμορφη κοπέλα .Όλοι την αποθαυμάζουν .Όταν τέλειωσε η θεία λειτουργία βγήκαν στην γύρω πλατεία και σε λίγο κατά την συνήθεια άρχισε ο χορός σε πολλές δίπλες .Όταν μπήκε και ο γιατρός με την Αλεξάνδρα πού χόρευε μπροστά όλοι έμειναν με ανοικτό το στόμα από το θαυμασμό τους .Όλους ντόπιους και ξένους τους καταπλήττει με τα πολλαπλά χαρίσματα της ,τη μόρφωση ,το παράστημα ,την ομορφιά ,το ταιριαστό ντύσιμο ,την ευγενική συμπεριφορά της και τον ζηλευτό χορό της .
Τούς μαγεύει όλους και πολυποίκιλα κολακευτικά σχόλια διατρέχουν σε όλο το χωριό .
Το απόγευμα ξαναρχίζει ο χορός με μεγαλύτερο κέφι και παρατείνεται όλη την νύχτα όχι πλέον στην πλατεία αλλά στα σπίτια ιδίως των Γιάννηδων. Το γεγονός αυτό που προκάλεσε η παρουσία της Αλεξάνδρας δεν διέφυγε την προσοχή του ενός δημάρχου ο οποίος πόθησε παράφορα την νέα και καταστρώνει ένα σατανικό σχέδιο προς άγραν αυτής... Με την συνδρομή και βοήθεια μερικών γνωστών ντόπιων φίλων του εξουδετέρωσε έγκαιρα με την πολύ οινοποσία τον μοναδικό προστάτη αδελφό της γιατρό Δημοσθένη και πέτυχε το σκοπό του .Η κόρη έμεινε απροστάτευτη και βρέθηκε έρμαιο στα χέρια του...Μετά το κακό ποιός από τους δικούς της να σηκώσει κεφάλι,να ζητήσει ικανοποίηση και εκδίκηση .Τά χρόνια εκείνα οι άρχοντες των δήμων ήταν πανίσχυροι .Τό ακούσιο πάθημα της την συγκλόνισε ψυχικά ,την συντάραξε κυριολεκτικά και σε μικρό χρονικό διάστημα έσβησαν όχι μόνο τα γλυκά όνειρά της αλλά αποχαιρέτησε για πάντα δικούς της και ξένους.
Την έκλαψαν απαρηγόρητα οι σπιτικοί της μαζί δε με αυτούς όλο το χωριό και τα γειτονικά και την έθαψαν στο δυτικό μέρος της εκκλησίας φυτεύοντας και έξι κυπαρίσσια γύρω στον τάφο της ,που το θρόισμα τους έμοιαζε με μοιρολόι .Εκτός όμως από το πρόωρο άδικο χαμό της Αλεξάνδρας ακολούθησε ολόκληρη οικογενειακή τραγωδία .το ξεκλήρισμα ολόκληρης της οικογένειας του γέρο Δήμου .Πρίν σαραντήση η άτυχη νέα ,πεθαίνει ο πατέρας της ,λίγους μήνες αργότερα τα δυό της αδέλφια και ύστερα από λίγο και η μάνα της ,Ενώ ο γιατρός Δημοσθένης εξαφανίζεται .
Σήμερα σώζονται δυό από τα κυπαρίσσια αυτά για να θυμίζουν την μνήμη της όμορφης Αλεξάνδρας.
(1) Π.Δούκα <<η Σπάρτη διά μέσου των αιώνων>>1922 σελ.588
Eνα σπίτι από τόν ακατοίκητο συνοικισμό Σούλι
ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΝΟΤΗΤΑ
ΤΑ ΠΑΛΙΑ ΣΠΙΤΙΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΤΟΓΩΝΙ
ΤΟ ΜΑΚΡΥΝΑΡΙ
Όσο περνούν τα χρόνια και οι καιροί ,τόσο και τα πράγματα αλλάζουν όψι και σχήμα .Γενική αλλαγή παντού ,τόσο στα έμψυχα όσο και στα άψυχα υλικά .Τόσο στους ανθρώπους ,όσο και γενικότερα στη φύση .Για αυτό αν κυττάξουμε στις παλιές γενιές και στα έργα τους στις συνήθειες και γενικά στη ζωή και διαβίωση τους και την παραβάλουμε με την σημερινή βρίσκουμε μια μεγάλη και απίστευτη διαφορά .Και για επιβεβαίωση τους αναπολώ τις ανθρώπινες κατοικίες στην αρχή του αιώνα μας, η στα τέλη του προηγούμενου.
Κάθε σπίτι του παλιού χωριού ,όχι μόνο στα μικρά χωριά αλλά και σε αυτά τα κεφαλοχώρια ήταν ως επί το πλείστον ισόγεια στην αρχή ,χωρίς χώρισμα ,ένα μακρυνάρι(1) . Μέ το κύλημα του χρόνου ,χωρίστηκε σε δύο μέρη με τσιατμά και το ένα κατελάμβανε το εν τρίτο του χώρου το δε μεγαλύτερο τα δύο τρίτα .Το πρώτο το έλεγαν γωνιά , το παραγώνι ,η χειμωνιάτικο το άλλο πάτωμα η σάλα .
Το χειμωνιάτικο στρωμένο με κορασάνι (είδος τσιμέντου ) η δε σάλα με σανίδες (τάβλες).
Τέτοια παλιά σπίτια σπάνια σώζονται σήμερα .Σέ επικλινή κατηφορικά εδάφη κάτω από την σάλα γινόταν και μικρή εκσκαφή χωμάτων για να τοποθετούνται τα οικιακά ζώα .(βόδια μουλάρια ,γαιδούρια ,γίδες ,γουρούνια ,κότες η και τροφές ζώων).
Μεταγενέστερα ξεχώρισαν και ένα άλλο τμήμα εις βάρος των υπαρχόντων δύο δωματίων και ανάμεσα τους με το όνομα καμαρούλα η κρεβατοκάμαρα .
Από τις ονομασίες τους τόσο η σάλα όσο και η καμαρούλα καταλαβαίνουμε ότι σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούντο και όχι τακτικά ,ενώ αντίθετα η γωνιά ήταν πάντα σε καθημερινή και συνεχή χρήση διότι αντικαθιστούσε στο σύνολο τους την σημερινή κουζίνα ,την τραπεζαρία και την αποθήκη.Στήν συνέχεια κυριαρχούν τα δίπατα σπίτια και διακρίνουμε εσωτερικά το χειμωνιάτικο,την σάλα και την καμαρούλα.
παρατηρήσεις (1) το μακρυνάρι(βυζαντινός όρος)ειναι ενας παλιός τύπος αγροτικής κατοικίας που συναντάται στην Πελοπόννησο και αλλού.Εχομε τρία είδη μακρυναριού:1)τό μονόχωρο μακρυνάρι(μονόσπιτο)με δύο χώρους το αχούρι και τη γωνιά 2)το δίπατο η ανωγοκάτωνο οπου η επικοινωνία των δύο χώρων γινόταν με εξωτερική σκάλα που οδηγούσε σε στεγασμένη βεράντα (χαγιάτι).3)το ημίπατο που ειναι μεταβατικό στάδιο απο το μονόχωρο στό δίπατο.
25 Mαρτίου 1940
1)Μαρίκα Καφήρα 2) Ευγενία Στρατηγάκη 3) Πότα Στρατηγάκη ,4)Ευγενία Βαρβιτσιώτη 5) Βασιλική Μαρίνου 6) Δήμητρα Στρατηγάκη 7) Γεωργία Ξηντάρα 8) Σοφία Κακριδά 9) Βάσω Στρατηγάκη και ο δάσκαλος Παπαγιάννης Τζαννέτος
ΤΟ ΤΖΑΚΙ ΚΑΙ ΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΧΕΙΜΩΝΙΑΤΙΚΟΥ
Ανάλογα με τον προσανατολισμό του σπιτιού και συνήθως όχι αντικρύ της πόρτας βρισκόταν το αγαπημένο τζάκι με σχετικό κοίλωμα στον τοίχο και φούσκα καλυπτόμενο με μισοσπασμένα κεραμίδια η τούβλα και γύψο με επιστέγασμα το φουγάρο του (καπνοδόχο),ενώ στο κάτω μέρος της φούσκας και σε ανάλογο ύψος από το ως ένα περίπου μέτρο πλακοστρωμένο τμήμα βρισκόταν μια μικρή προβολή σαν κορνίζα για να τοποθετούνται διάφορα μικροαντικείμενα (σπίρτα ,καφεκούτι,πιατέλες κτλ).
Εκεί στο τζάκι η νοικοκυρά μαγείρευε καθημερινά με τον χαλκοματένιο τέτζερε η την πήλινη τσουκάλα και το μπακιρένιο τηγάνι της τοποθετημένα στην τρίποδη σιδερωστιά ενώ από κάτω έκαιγε η φωτιά με λιανά και χοντρά ξύλα .
Στην πλευρά που ήταν το τζάκι υπήρχε από δώ και από κεί στον τοίχο δύο μεγάλες τρύπες ντουλαπάκια για να τοποθετούν διάφορα πρόχειρα πράγματα (καθρέπτες, κεντήματα κτλ)
Στην άλλη πλευρά του τοίχου είχαν προνοητικά αφήσει οι κτίστες τετραγωνικά η παράλληλα τμήματα για ντουλάπια ,με δύο η τρία ράφια ,ενώ σε άλλη πλευρά του τοίχου είχε στερεωθεί το σανίδι πού τοποθετούνταν τα ολοστρογγυλα μικρά η μεγάλα σιταρένια η μπομποτένια καρβέλια.
Πολλές φορές από έλλειψη χώρου και πάνω στις κόρδες (διότι δεν υπήρχε ντιβάνι) ηταν τοποθετημένη μια η περισσότερες καλαμωτές και έβαζαν διάφορα φαγώσιμα είδη (πατάτες ,μήλα καρύδια ,αραποσίτια κτλ) .Σέ μια δε γωνιά ιδίως προς ανατολάς και σε ένα μικρό ντουλαπάκι ακάλυπτο βρισκόταν το εικονοστάσι και δίπλα από κάποια κόρδα κρεμόταν το καντήλι συνήθως ένα φανάρι μεγάλο και πολύχρωμο που έκαιγε νύκτα μέρα .
Κάπου στον τοίχο και συνήθως δίπλα από την πόρτα ήταν καρφωμένη η πιατοθήκη όπου βρίσκονταν τα μαγειρικά σκεύη (τσουκάλες ,μουρχούτες ,χωματένια πιάτα ,χουλιάρες ,κουταλοπήρουνα κτλ).Εκτός από αυτά και μέσα στο χειμωνιάτικο υπήρχαν πολλά άλλα αντικείμενα .Ο σοφράς ,συνήθως κυκλικός η και τετράγωνος ,ξύλινος στον οποίο ήταν τοποθετημένη η η χωματένια μουρχούτα με το φαγητό .ενώ γύρω – γύρω σταυροπόδι κάθονταν οι γονείς και τα παιδιά τους δηλαδή όλοι η φαμίλια η και αν ετύχαινε κανένας μουσαφίρης και έτρωγαν ότι και αν είχαν το οποίο πολλές φορές αύξανε και κορύφωνε το αρμονικό γρι-γρι της τριότρας που περιτριγυρνούσε σε όλους τους καθισμένους εφόσον το κάθε σπίτι είχε το αγνό και καθαρό κρασί του ,που τη στιγμή εκείνη το έπιαναν φρέσκο από το βουτσί τους η τα λαίνια τους (πιθάρι).
Ο λυχνοστάτης ήταν στην ξύλινη σανίδα ,κεντημένη με χρωματιστές κλωστές , με πλατιά στερεή βάση και με τρύπες κατά διαστήματα στις οποίες στηρίζονταν το χαλκωματένιο ,στις αρχές και έπειτα τσίγκινο λυχνάρι με το ιλαρό φώς του ,διότι έκαιγε με το ευλογημένο λάδι.
Τα σκαμνιά σανιδένια που κάθονταν οι γεροντότεροι ,ενώ οι άλλοι σταυροπόδι.Η κασέλα ,η το σεντούκι ,που φυλάσσονταν συνήθως ρούχα εξωτερικά η εσωτερικά .
Η σεντούκα ή η κασόνα με ένα ή δύο διαμερίσματα που φυλάσσονταν διάφορα είδη δημητριακών καρπών (σιτάρι ,αραβοσίτι κτλ) .
Η τσιμπίδα και η μασιά ,απαραίτητα είδη για το ανακάτεμα της φωτιάς .Τό καβουρντιστήρι για το καβούρντισμα του καφέ ,το ροί με το λάδι ,οι βεδούρες ,τα μπρίκια ,τα τηγάνια κτλ.
Κάτω απο το χειμωνιάτικο ηταν η καμάρα (θόλος) που χρησίμευε για αποθήκη και είχαν τοποθετήσει τα βαγένια με το κρασί τις βυτινάρες (πιθάρια) με το λάδι ,τις κοφινίδες με τα δημητριακά ,τα τουλούμια με τα τυριά (και ψηλά κρεμασμένες οι μυζήθρες ),τις ασκοεληές η νεροληές η τα μικρομέγαλα λαίνια με τους χοιρνούς της ξυδολιές κτλ .
Για να αποφύγουν το κρύο και την υγρασία έστρωνα πάνω στο καρασάνι τα περίφημα ψαθιά (ψάθες ) του Έλους η τα χονδοειδή τράγινα σαίσματα τους .Μά πολύ περισσότερη θέρμανση την προκαλούσε η ζηλευτή φωτιά που αδιάκοπα έκαιγε στο φωτογώνι .Πόσα έχουν γραφτεί και πόσοι έχουν ασχοληθεί περιγράφοντας το μεγαλείο και τις διάφορες εικόνες που παρουσιάζει διαδοχικά η φωτιά στο πολυθρύλητο τζάκι .Πολλές φορές παραμερίζοντας τη θράκα με την μασιά ,έριχναν με το πλαστήρι τη μπομπότα (αραποσιτένια πίττα ) και σκεπάζοντας την με στάχτη ,άπλωνα από κάτω την θράκα την έψηναν και την έτρωγαν με μεγάλη ευχαρίστηση .με τυροψίχαλα η με γλίνα του χοιρινού .Άλλοι πάλι πάνω στην σιδεροστιά έβαζαν μια λεπτή μαυρόπλακα και πάνω έψηναν τις λειψές πίττες για προφτασούρα ως να γίνει το ψωμί για το φούρνο η έψηναν στο τηγάνι με λάδι την νόστιμη τηγανόπιττα.
Άλλη εικόνα πιο ζηλευτή ήταν όταν τις απόκριες έσφαζαν τα γουρούνια ,κρέμαγαν από μια κόρδα το γουρούνι αφού το καθάριζαν για να παγώσει .Επάνω στις σκάρες έβαζαν τα ψαρονέφρια η άλλα ψαχνάδια .Από την τσίκνα ευωδίαζε όχι μόνο το σπίτι ή η γειτονιά αλλά σε όποιο σοκάκι και αν περνούσες μύριζε το ψήσιμο στα τζάκια . Αλλά και όταν καπνίζονταν στο κάτω μέρος της καπνοδόχης οι πασταριές του χοιρινού και τα λουκάνικα ,πάλι ή γύρω ατμόσφαιρα μοσκομύριζε .Καθόλου δεν υστερούσαν ούτε σε εμφάνιση ούτε σε γεύση και τα προιόντα της σούβλας (συνήθως σιδερένιες ντουφεκόβεργες η και ξύλινες ) που στηρίζονταν σε δύο συμμετρικές με βαβουλώματα τούβλινες βάσεις ,περασμένα μικρά μικρά κομματάκια ξυγκισμένο κρέας η και τσίχλες και τα κοτσύφια ,ραντισμένα με δέσμη ρίγανης που βρεχότανε στο τσανάκι και είχε αρμάλαστο (μίγμα αλατισμένου νερού ,λεμονιού και λαδιού ) ,αλλά προκαλούσε την λιχουδιά σε νηστικούς και τηλωμένους .
Αλλά εκτός όλων των εικόνων πού αναφέραμε πιο εκφραστικές και ζηλευτές ήταν οι πύρινες και φωτεινές γλώσσες που ξεπηδούσαν ανάμεσα από τα σταυρωτά χοντρόξυλα η τις κουφαλωμένες μουρίσιες ,αχλαδίσιες η πουρναρίσιες ανώμαλες κουτσούρες .Όλα τα παραπάνω σε γενικές γραμμές περιγραφόμενα καθιστούν το φωτογώγι ποθητό και περιζήτητο .
Ο ΑΡΓΑΛΕΙΟΣ
Ένα από τα απαραίτητα αναχρικά (υπάρχοντα) πού δεν έλειπε από κάθε σπίτι του χωριού στα παλαιότερα χρόνια ,ήταν και ο αργαλειός .Ο αργαλειός δεν ήταν καινούργια εφεύρεση .Από τον στίχο 357 της Οδύσσειας πληροφορούμαστε ότι και μέσα στο σπίτι τους οι γυναίκες και οι βασίλισσες ακόμη ασχολούνταν με τον ιστό (αργαλειό)και την ηλακάτη (ρόκα). <<αλλ’ είς οίκον είασε τά σ’ αυτής έργα κόμιζε ίστόν τ’ ηλακάτην τε και αμφιπόλοισι κέλευε >>δηλαδή <<μόν ‘ σπίτι τώρα πήγαινε να κάτσης στην δουλειά σου στη ρόκα και στον αργαλειό και βάλε και τις σκλάβες…>>
Ιστό έλεγαν τον αργαλειό ,αλλά στα σημερινά χωριά το υφασίδι απλώνεται κατά οριζόντια κατεύθυνση και η ανυφάντρα κάθεται στους ομηρικούς χρόνους ο αργαλειός ήταν κάθετος ,όρθιος .Τό υφασίδι έπεφτε προς το έδαφος και η ανυφάντρα στεκόταν μπροστά του όρθια.
Ηλακάτη έλεγαν την ρόκα ,ένα ξύλο ραβδοειδές διχαλωτό στο ένα άκρο ,στο οποίο τοποθετούσαν την τουλούπα (ξασμένα μαλλιά ,πρόβια ,τράγια η λιναρένια ) η εξαρτούσαν την αρμαθαργιά ( σαν τσαπέλα σύκα) με τα κουκούλια για να τα γνέσουν λεπτές η χοντρές κλωστές ,που τις τύλιγαν στο αδράχτι με τζήνι στη μια άκρη και το σφονδήλι η μικρή πατάτα η και κρεμμύδι όταν έλειπε το σφονδήλι στην άλλη .Ο αργαλειός ,είχε πολλά εξαρτήματα.Κατασκευαζόταν από οχτώ στενόχοντρα σανίδια ,δρύινα ,ελατένια η μαυρόλευκα σε σχήμα ορθογώνιου παραλληλόγραμμου δύο και ενός μέτρου αντίστοιχα σε μήκος και πλάτος .Τόν έστηναν στο χαγιάτι η στο κατώι η σε άλλο υπόστεγο για να αποφεύγουν τον ρυθμικό κρότο (κράκ –κράκ-κράκ) πού τοποθετούσε το ξυλόχτενο .
Στην μια άκρη πάνω σε σανίδα με κάποιο ρούχο ,καθόταν η υφάντρια (ανυφάντρα).Μπροστά στο στήθος της τοποθετούσαν και στερέωνα ν τον πρώτο άξονα ,το αντί ,τρύπιο στο μέσο για να περνά το υφαινόμενο πανί (υφασίδι) το λεγόμενο <<μπροστάντι >> πού είχε στην άκρη 4 τρύπες για να στερεώνεται με το σκοινί στο ένα πόδι του αργαλειού .Απάνω στα δύο μακρύτερα παράλληλα ξύλα βρίσκονταν 3 σιδερένιες βέργες 8 χιλιοστών ,από τις οποίες κρεμόντανε ,το ξυλόχτενο ,τα μιτάργια 2 η 4 και τα ποδαρικά επίσης 2 η 4 ανάλογα με το σχέδιο του μιτώματος του πανιού .Στην άλλη άκρη τοποθετούσαν και έδεναν τον άλλο άξονα (το πισάντι) με το τυλιγμένο στημόνι και το στερέωναν με την γουρουνίτσα (μακρύ ίσιο ξύλο) από μια τρύπα του πισαντιού .
Πρίν αρχίσει ο αργαλειός να δουλέψει ,έπρεπε να γίνουν μερικές προετοιμασίες .Οί νοικοκυρές αγόραζαν διάφορα μπακέτα με γνέμα .Κάθε πακέτο είχε 26 ντουράδες γνέμα με 5 τσικλιά ο καθένας .Πέρναγαν ανα 5 ντουράδες σε χοντρό σπάγγο ,τους ξεζεμάτιζαν με χλιαρό νερό από χαρανί (κακάβι –λεβέτι) και τους στέγνωναν. Πέρναγαν ανα ένα ντουρά στην καλαμένια ανέμη σε σχήμα κόλουρου κώνου και με το χειροκίνητο μαγγάνι γέμιζαν τα καλαμποκάνια ( στρογγυλά χοντρά κούφια καλάμια ,χωρίς κόμπους 20 εκτο τμ περίπου ) η τα μασούρια με υφάδι .Συνέχεια σε επίπεδο μέρος έκαναν το είδιασμα .
Σε χοντρό καρδόνι 5 μέτρων ,με μικρές τρυπίτσες ανα 25 πόντους ,έβαζαν λιγίσιες βεργούλες ,στη βάση τους στρογγυλά τεμάχια από νεροκολόκυθα με λεία επιφάνεια και μέσα στη βέργα από ένα καλαμποκάνι γεμάτο με κλωστές στημονιού .Έμπηγαν στο χώμα 10-15 ξύλινα παλούκια ανα δύο απέναντι σε 6-8 μέτρα , Στο κάτω δε μέρος δύο παλούκια ξεχωριστά σε απόσταση ενός μέτρου για την σταύρωση .Έδεναν σε μια δέσμη τις ακρινές κλωστές από τα καλαμποκάνια και η μαστόρα τραβώντας ελαφρά και διακεκομμένα τη δέσμη ,έφτανε σε κάθε παλούκι και ,κυκλώνοντας το με τη δέσμη ,κατάληγε στα δύο τελευταία και έκανε τη σταύρωση. Τό είδιασμα συνεχιζότανε ,τα αδειανά καλαμποκάνια αντικαθίσταντο με γεμάτα γνέμα .Στο τέλος η ειδιάστρα μάζευε το είδιασμα σε θηλειές και έκαμνε μια αλυσίδα.
Στην άκρη της πλατείας του χωριού η σε άλλο μέρος γινόταν το τύλιγμα .Έμπηγαν στο χώμα δύο γερά διχαλωτά ξύλα .Τοποθετούσαν πάνω στο πισάντι με μια εγκοπή για το γκάρδιωμα και με τρύπες στην άκρη ,περασμένο (κυκλωμένο) από την άκρη της πρώτης θηλειάς .Άπλωναν την αλυσίδα 15-20 μέτρα ,το υπόλοιπο είδιασμα ,μέσα σε λινάτσα ,το τοποθετούσαν πάνω σε τριγωνικό ξύλο η σε σιδεροστιά ,που την έλεγαν ξυλογαιδάρα ,επάνω έβαζαν πέτρες για βάρος για νάχει αντίσταση στο τύλιγμα . Η μαστόρα με στρογγυλή βέργα ,γκαρδίωνε (στερέωνε )τις κλωστές στην εγκοπή του πισαντιού ,τοποθετούσε τα καλαμίδια (δύο χοντρά καλάμια 90 πόντους το καθένα ,για να σταυρώνουν οι κλωστές ) καθισμένη σε σκαμνάκι άπλωνε τις κλωστές στα άκρα του πισαντιού ,ενώ η βοηθός της στριφογύριζε το πισαντί με δύο χοντρά σίδερα .Όταν η ξυλογαιδάρα πλησίαζε στη μαστόρα , ξετύλιγαν άλλες θηλειές της αλυσίδας και την απεμάκρυναν έως ότου σωθεί το είδιασμα ,από τα καλαμποκάνια. Τελευταία προεργασία ήταν το μίτωμα .Χρειαζόταν μεγάλη προσοχή .Έπαιρναν δύο κλωστές στημόνι από την άκρη του πισαντιού ,περνούσαν την μια από το πρώτο μιτάρι ,την άλλη από το δεύτερο και συνέχεια τις δύο από κάθε δόντι στο ξυλόχτενο .Η δουλειά αυτή γινόταν έως να σωθούν όλες οι κλωστές .Έδεναν δεσμίδες τις κλωστές και τις πέρναγαν μέσα σε τρύπιο μπροστάντι. Όλες οι προετοιμασίες τέλειωναν και άρχιζε ο αργαλειός ,τη δουλειά του .Η ανυφάντρα καθισμένη ,πατά το ένα ποδαρικό και οι κλωστές άνοιγαν στόμα (χάσκουν –χαίνουν ).Σπρώχνει με τα δάκτυλα της τη σαίτα (κερκίδα) που περικλείει το μασούρι τυλιγμένο με το υφάδι ,και η σαίτα περνά στο άλλο μέρος αφήνοντας μια κλωστή υφάδι ανάμεσα στο άνοιγμα των στημονιών ,αλλάζει ποδαρικό και με τα χέρια τραβά προς το στήθος της το ξυλόχτενοκαι έτσι διασταυρώνονται οι κλωστές και αρχίζει το υφάδιασμα .Επειδή το πρώτο υφασίδι είναι χαλαρό ,έβαζαν την μπρογκίδα (στενή σιδερένια λωρίδα ) από δύο κομμάτια ,το ένα με τρύπες για να τεντώνει το υφασίδι .Αν πρόκειται για χρωματιστό πανί ,έβαζαν σαίτες .Όταν έφτανε το υφαινόμενο πανί κοντά στο χτένι άφηναν ελεύθερο το πισάντι ,ξετύλιγαν ανάλογο νήμα και πάλι το στερέωναν με την γουρουνίτσα ,το δε υφασίδι το τύλιγαν στο μποστάντι ,αφού αφαιρούσαν προς στιγμή τη μπρογκίδα .Η ανυφάντρα κανόνιζε με το ξυλόχτενο αν θα γίνει το πανί πυκνό η απαλό .Αργότερα η σαίτα περνούσε μόνη της από το υφασίδι πεταχτά .
ΤΟ ΘΡΕΨΙΜΟ ΤΩΝ ΚΟΥΚΟΥΛΙΩΝ
Μέρα με την μέρα ,γιατί η ηλικία δεν μου το επιτρέπει να καταπιαστώ με τίποτα άλλο ,το μυαλό μου γυρίζει στα περασμένα χρόνια ,αναπολώ τον τρόπο ζωής ,τις διάφορες ασχολίες ,τα ήθη και τα έθιμα πού ζούσαν οι πρόγονοι μας στα τέλη του περασμένου αιώνα και στις πρώτες δεκαετίες του τρέχοντος .Πόσο άλλαξαν τα πράγματα .Όλοι μολογάνε πώς δεν ταιριάζει ο σημερινός τρόπος ζωής όχι μόνο υλικά αλλά και πνευματικά με την ζωή του παλιού καιρού .Τά πάντα αλλάζουν ,ακόμη και οι όροι της φύσης και οι εποχές του χρόνου ανακατεύτηκαν και μπερδεύτηκαν μεταξύ τους .
Ξέραμε ότι το χινόπωρο αρχίζανε τα πρωτοβρόχια ,μουρμούριζαν οι ξεραμένες ρεματιές ,οι ζευγολάτες χαρούμενοι ρίχνονταν στο σπάρσιμο των χωραφιών με ξεκούραστα ,γκαρδιωμένα ζευγάρια από μελλισιά ,μαύρα ,η κοκκινωπά βόδια ,με ίσια ,λοξά η καμπυλωτά κέρατα ,που η μακριά ξύλινη βουκέντρα του ζευγολάτη με μυτερή πρόκα στην άκρη ανάγκαζε να νοιάζονται στην δουλειά τους ,σούρνοντας το ξύλινο αλέτρι (Ησίοδο).Τα Νικολοβάρβαρα ,η καρδιά του χειμώνα ,όπως λέει ο μύθος ,που ρώτησε ο βλάχος τον γέροντα πότε είναι ο χειμώνας ,που χιόνια σκέπαζαν και κουκούλωναν τα πάντα ως και τα σπίτια στα χαμηλότερα χωριά, σαν απέραντο κάτασπρο σεντόνι που από τα κεραμίδια κρέμονταν σαν χατζάρες τα κρούσταλλα ,η χαρά των παιδιών.
Την ολογέλαστη άνοιξη (Απρίλο –Μάη) με την πλουμιστή και μυρωδάτη ασπρο-πράσινη κόκκινη φορεσιά. Τους κατοπινούς μήνες του καλοκαιριού θεριστή και αλωνάρη με τα λογής φρουτικά τους .Ανάλογα με τις εποχές και οι δουλειές των χωρικών του χωριού μας ,που ήταν ως επί το πλείστον γεωργοποιμένες .Δούλευαν με όρεξη , ακατάπαυτα .
Ανάσταιναν και αποκατάσταιναν τις μεγάλες φαμίλιες τους ,βελτίωναν τα αμπελοχώραφα ,φύτευαν νέα ,κέντρωναν τα άγρια ,πολλαπλασίαζαν τα γιδοπρόβατα και νοικοκύρευαν τα φτωχόσπιτά τους .Έτσι εισόδευαν κρασιά ,λάδια ,σύκα ,καρύδια ,μύγδαλα ,αχλάδια γεννήματα (σιτάρι ,σμιγάδι ,κριθάρι) αραποσίτι ,φακές διάφορες τροφές για τα χοντρικά ζωντανά (άχερο ,σανά βίκο ,ρόβη ,καλαμπόκι ,λούπινα),από τις μικρομέγαλες στάνες τώρα έχομε γάλα ,τυριά ,μυντζήθρες ,βούτυρο αγνό ,αρνοκάτσικα ,ζυγούρια ,βετούλια ,μαλλιά πρόβια η τράγια ,το πολυτιμότερο την κοπριά ,τα τομάρια και αρκετό αρωματικό μέλι. Ξεχωριστά από όσα κύρια μνημονεύσαμε ,κάθε σπίτι είχε ένα άλλο σοβαρό εποχικό εισόδημα με λίγα έξοδα σε μικρό χρονικό διάστημα .<<ΤΟ ΚΟΥΚΟΥΛΙ>>. Μούρχεται ολοζώντανη στην μνήμη μου η εικόνα που από αρχές του Μάρτη και μάλιστα των αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων , οι κυρούλες μας ,φώλιαζαν το κουκουλόσπορο για να εκκολαφθεί .Τύλιγαν το στρογγυλό η τετράγωνο κουτάκι με πολλές μικρές τρυπίτσες με πρόβια μαλλιά ,τόβαζαν στο κόσκινο και το τοποθετούσαν στο φωτογόνι κοντά στο τζάκι που έκαιγαν κουτσούρες ελιάς η πουρναρίσσιες για ζεστασιά και που και που το κοίταζαν να μην ανοίξει .Άκουγα πως σε μερικά φτωχόσπιτα οι νοικοκυρές έβαζαν το κουτάκι στον κόρφο τους και πολλές φορές τα ρούχα τους γέμιζαν μυγίτσες .Σέ διάστημα 10-15 ημερών ο κουκουλόσπορος ,(τα ωάρια) εκκολάπτονταν και έβγαινε μια προνύμφη (σκουληκάκι) από κάθε αυγούλι σταχτόμαυρη ,μαλλιαρή και λαίμαργη. Ολόχαρη κάθε νοικοκυρά άπλωνε στο κόσκινο καθαρό άσπρο πανί και ξεσήκωνε με μικρά τρυφερά φύλλα αγριομουργιάς τις προμύμφες και τις τοποθετούσε στις καρτέλες ,ρίχνοντας φύλλα συνεχώς .Η καρτέλα ήταν πλεγμένη με λεπτές βέργες από λιγιά σε σχήμα κύκλου με διάμετρο ενός και πλέον μέτρου πασαλειμμένη με σβουνιά .Έπειτα από μια βδομάδα η προνύμφη άλλαζε το πουκάμισο –το φόρεμα –δέρμα της ,τη φορεσιά της ,(έκανε την πρώτη έκδυση ) .Αυτή η έκδυση δηλαδή η αλλαγή της επιδερμίδας ,επαναλαμβανόταν 4 φορές κάθε οκτώ μέρες .Κάθε περίοδο την έλεγαν πρωτάκι ,δευτεράκι , τριτάκι και την τέταρτη και τελευταία ,της μεγάλης ,δηλαδή πέρναγε από 4 ηλικίες ,έτσι οι προνύμφες χόντραιναν ,μάκραιναν και άσπριζαν .Στήν τελευταία έκδυση τα μετασκούληκα είχαν μήκος 8 πόντους περίπου και ήταν πολύ λαίμαργα .Στίς μικρές ηλικίες βολεύονταν στις καρτέλες 6-8 τον αριθμό ,τα τάιζαν με μουρόφυλλα κομμένα με ειδικό μαχαίρι για να κόβουν τα μουρόφυλλα με λεπίδα πλατειά 5 πόντους ,μάκρος 20 πόντους με χοντρό ,στρογγυλό ξύλινο χερούλι. Όταν πλησίαζε η ηλικία της μεγάλης ,οι νοικοκυρές παραμέριζαν κάθε άλλη εργασία και έπεφταν με τα μούτρα ,μικροί και μεγάλοι ,όλο το σπιτικό ,για την περιποίηση του κουκουλιού .Το αραίωναν σε άλλες μεγαλύτερες καλαμωτές και φρόντιζαν για την στασιά .Η στασιά τοποθετιόνταν συνήθως στο χειμωνιάτικο η και σε άλλο χώρο και αποτελείτο από 4 στάσες ,χοντρά και στενόμακρα σανίδια ,μήκους 3-4 μέτρα πλάτος 10-15 πόντους και πάχος 6-8 πόντους .Είχε μεγάλες τρύπες ανά 50 πόντους τους έστηναν ορθούς στο χειμωνιάτικο και τους κάρφωναν με το σκεπάρνι ,ελαφρά στο πάνω μέρος στις κόρδες της στέγης .Ανάμεσα στις τρύπες που είχαν οι δύο πλησιέστεροι και αντικρυνοί στάτες περνούσαν από ένα διαζούγι , χοντρό ίσιο ελατόξυλο η και πουρναρίσσιο. Πάνω σε αυτά έριχναν τις καλαμωτές ,πλεγμένες πυκνά από καθαρισμένα χοντρά καλάμια ,μήκους 4 και πλάτους 2 περίπου μέτρων .Η περίοδος της μεγάλης διαρκούσε 8-10 μέρες .Χρειάζονταν άφθονα μουρόφυλλα ,600-700 οκάδες λόγω της μεγάλης λαιμαργίας ,γιατί τα τάιζαν ,5-6 φορές το ημερονύχτιο .Φρόντιζαν να μαζεύουν φύλλα από αραιωμένες μουργιές , για να μην έχουν φίνα (είδος μύκητα) ,να τα βγάζουν και να τα αερίζουν από τα σακιά ,να μην είναι ιδρωμένα η υγρά ,γιατί έκαναν κακό στον μεταξοσκώληκα .Φρόντιζαν για το συχνό ξαφούσιασμα δηλαδή αφαιρούσαν από τις καλαμωτές τα κοτσάνια των φύλλων και την κοπριά από τα μεταξοσκούληκα που λέγεται αφουσιά και ήταν πολύ θρεπτική τροφή για τα βόδια .Όταν της μεγάλης τα τάιζαν με φύλλα άκοπα η με μικρές βεργούλες ,ένας θόρυβος ελαφρύς και συνεχής σαν θρόισμα αέρα ,που το έλεγαν φύσημα ,από το καβελάρωμα που έκαναν τα μεταξοσκούληκα στα φύλλα ,οι δε νοικοκυρές είχαν μεγάλη χαρά γιατί ήταν σημάδι υγείας και γεροσύνης. Μιά βδομάδα αργότερα η όρεξη σταματούσε και ανήσυχα τα μεταξοσκούληκα σήκωναν τα κεφάλια ,το χρώμα κιτρίνιζε ,σημάδια ότι θέλει κλάρωμα .Τοποθετούσαν στην άκρη αραιά –αραιά ,έπειτα συχνότερα κλαδιά ,ιδίως τσάρα-σπάρτα ,σκοίνα και άλλα ανάμεσα στις καλαμωτές .Σέ 1-2 μέρες άφηναν τις καλαμωτές και ανέβαιναν στα κλαριά για να πλέξουν το βομβύκιο τους .Προσέδεναν και εξέτειναν προς όλες τις κατευθύνσεις ,λεπτά νημάτια ,για να συγρατήσουν το βομβύκιο (βουτούλι).Έπειτα το μεταξοσκούληκο ύφαινε με μεταξωτό νήμα ένα περίβλημα απόλυτα κλειστό μέσα στο οποίο περιέκλεινε τον εαυτό του .Ύφαινε 3 περίπου μέρες και το τελικό μήκος του νήματος έφθανε 1200-1500 μέτρα. Όλη η οικογένεια ήσύχαζε για λίγες μέρες από την φασαρία που είχε και περίμενε με λαχτάρα τον τρύγο .Γειτόνοι και συγγενείς έτρεχαν να βοηθήσουν .Κατέβαζαν με προσοχή τα κλαριά από τις καλαμωτές ,αφαιρούσαν τα βομβύκια τα καθάριζαν και τα μέργιαζαν στη σάλα .Συνέχεια μάζευαν την αφουσιά ,χάλαγαν την στασιά ,έβαζαν τους στάτες ,τη διαζούγια και τις καλαμωτές σε ορισμένο χώρο για του καιρού (τον επόμενο χρόνο) και τελευταία σκούπιζαν και καθάριζαν το χειμωνιάτικο .Τήν άλλη μέρα έβαζαν μέσα σε σακιά η λινάτσες τα βομβύκια και μια και δύο για το παζάρι για πούλημα στους εμπόρους .Στη Σπάρτη ως τις πρώτες δεκαετίες του αιώνα μας δούλευαν πολλλές φάμπρικες (μεταξουργεία ) του Κυριαζόπουλου ,Κωτσιώπουλου Ρηγόπουλου ,Bασιλάκη Παπαδάκου και άλλες πού δεκάδες κοριτσόπουλα από την πόλη και γειτονικά χωριά ,δούλευαν και βούιζε κάθε φάμπρικα περισσότερο από τα τραγούδια παρά από τον θόρυβο των μηχανημάτων .Υπήρχαν πολλοί έμποροι για τα κουκούλια για λογαριασμό κάθε φάμπρικας που είχαν τους μεσίτες τους .Αυτοί γύριζαν στα σοκάκια για να ψαρέψουν τους αφελείς και ανίδεους χωριάτες ,μερικοί μάλιστα έβγαιναν πρωί και καρτέραγαν στα πρόθυρα της Σπάρτης παζαρεύοντας την τιμή των κουκουλιών .Στην αρχή πουλιόνταν με τη λίτρα ,αργότερα με την οκά .Ετσι σε διάστημα 50 περίπου ημερών οι χωρικοί γέμιζαν χαρτζιλίκι αν η επιχείρηση πήγαινε καλά .,διότι υπήρχαν έστω και αραιά αποτυχίες .Ένα κουτί με επιτυχίες έδινε 40-50 οκάδες κουκούλι .Μέσα στο βομβύκιο του κλεισμένος ο μεταξωσκώληκας ,μεταμορφωνόταν σε χρυσαλλίδα .Η χρυσαλίδα μεταμορφωνόταν σε λευκή ψυχή που γεννούσε ωάρια και αμέσως ψοφούσε .Για το σκοπό αυτό ειδικευμένοι για παραγωγή κουκουλόσπορου ,διάλεγαν τα γερώτερα και μεγαλύτερα βομβύκια ,ενώ τα υπόλοιπα ξεραίνονταν για να θανατωθούν οι χρυσαλλίδες με ζεστό νερό η με την θερμότητα του ήλιου και επεξεργάζονταν στις φάμπρικες για ζωικό μετάξι.
Από εκδήλωση στούς Βουτιάνους 1939.Δάσκαλοι:Ι.Τζαννέτος,Γ.Γιαννούλης.
6.Α . ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙ ΤΟΥ ΝΩΝΤΑ
(Από το βιβλίο του παπατζαννέτου <,Οι Βουτιάνοι της Σπάρτης) Εκτός από τα θρυλικά κυπαρίσσια της Αλεξάνδρας υπάρχει και ένα νεώτερο κυπαρίσσι στο όριο των Βουτιάνων στα <<Μεσαία Κουδούνια >> .Το κυπαρίσσι αυτό βρίσκεται περίπου στο 54 χιλιόμετρο του δρόμου Τρίπολης –Σπάρτης δέκα μέτρα πιο κάτω από τον αμαξιτό δρόμο. Παρ όλη την μικρή του ηλικία αυξάνει καταπληκτικά και ανάλογα με το σιγανό αέρα μοιάζει σαν να σιγοκαίει ή να οδύρεται από τον καύμό του γιατί εκεί που είναι σήμερα οι ρίζες του , έχυσε το αίμα του ένα βλαστάρι ,ένα αγγελούδι των Βουτιάνων , ο Νώντας .
Στο μέρος αυτό στις 10 Αυγούστου του 1944(1) γυρίζοντας από το χωράφι του που είχε πάει να βοσκήσει τα μουλάρια του σπιτιού του πέφτει επάνω στο κατοχικό στρατό και γαζώνεται από ένα πολυβόλο από τα πόδια ως το κεφάλι και σφαδάζοντας κατρακυλιέται στα τρόχαλα και κουβαριασμένος σωριάζεται κάτω από τα βάτα.
Και ενώ το λεβεντόπαιδο σκοτώθηκε ,οι γονείς του ανησύχησαν για την απουσία του .Η μάννα του πριν ξημερώσει έτρεξε για να τον αναζητήσει μα δεν της επέτρεψαν να βγεί από το χωριό .Ξαναδευτερώνει το ίδιο .Ο δημόσιος δρόμος απαγορεύεται ,είναι κίνδυνος .Παίρνει την ρεματιά και φτάνει στου Τσούνι (Κοκκινόραχη ) ,μα τίποτα .Πηδάει βιαστικά στου Κλαδά ρωτώντας για τον Νώντα της … Τραβάει για τον Καραβά περνώντας τον Ευρώτα και πάλι ξαναδιαβαίνοντας φτάνει σκούζοντας στα Κουρκούλια .Φωνάζει με όλα της τα πνευμόνια και καλώντας με το όνομα του το σπλάχνο της <<Νώντα ..Νώντα …>> πού είσαι παιδάκι μου .Και μες στην σιωπή αντιβουίζουν οι πλαγιές και ρεματιές με τις φωνές και τα δαρσίματα της πονεμένης μάνας .Ψάχνει στα κλαριά δεξιά –αριστερά και αργά το βράδυ γυρίζει σταυροχεριασμένη στο σπίτι της ,ενώ εν τώ μεταξύ οι άλλοι συγγενείς γυρίζουν στα γειτονικά χωριά και ρωτάνε μήπως φανερώθηκε πουθενά .Ρωτάνε στη Σπάρτη , κάνουν σήμα στη Τρίπολη αλλά από παντού αρνητικές απαντήσεις .Κάθε ελπίδα λιγοστεύει .Βάζουν στο νού τους ότι πάει χάθηκε αλλά και πάλι δεν απαγοητεύονται .Δέν θέλουν να το πιστεύσουν .Ελπίζουν ότι κάπου βρίσκεται στη ζωή και θα παρουσιαστεί .Άλληλοπαρηγοριούνται.
Ξημερώνει η άλλη μέρα .Η κίνηση του δρόμου προς την Σπάρτη ελεύθερη .Πολλοί περνούν δίπλα από τον σκοτωμένο καθώς και αυτή η μητέρα του που πηγαίνει πάλι στου Τσούνι .Όλες οι έρευνες πήγαν πάλι άκαρπες .Μετά το μεσημέρι σχεδόν ,απελπισμένη γυρίζει δρόμο –δρόμο προς τους Βουτιάνους με συντροφιά την κουνιάδα της ,μούσκεμα από τον ιδρώτα γιατι κάμνει μεγάλη ζέστη .Τό χώμα δεν πατιέται .Όλος ο τόπος πυρπυρίζει .Σιωπηλές προχωρούν οι δυό γυναίκες .Άμα όμως έφτασαν κοντά στον σκοτωμένο εμούδιασαν ,τους πήρε κάποια άσχημη μυρωδιά .Τις έζωσαν τα φίδια .Αλληλοκοιτάζονται .Γυρίζουν γύρω –γύρω αλλά επειδή ήταν ζαλισμένες δεν μπόρεσαν να εντοπίσουν την εστία από την οποία προερχόταν η δυσοσμία .Τρέχοντας φθάσαν στο σπίτι και ξαναγυρίζουν στο ίδιο μέρος ακολουθούμενες από τον πατέρα και την αδελφή του Νώντα .Δέν χρειάστηκε πολύ ώρα και βρίσκουν τον νεκρό τελείως παραμορφωμένο .Γονείς και αδελφοί πίνουν το πρώτο φαρμάκι .Αμέσως διαδόθηκε στο χωριό ότι βρέθηκε .Εδίπλωσαν το πτώμα του σε μια κουβέρτα ,το έδεσαν σε μικρή εληόσκαλα και το μετέφεραν στο νεκροταφείο του χωριού όπου βιαστικά εψάλη η νεκρώσιμος ακολουθία μέσα σε μοιρολόγια και ξεφωνητά .
Το φθινόπωρο του ίδιου χρόνου οι γονείς του ψύτεψαν στο μέρος που ποτίστηκε από το αίμα του παιδιού τους το σημερινό σωζόμενο κυπαρίσσι για να θυμίζει και στους ζώντες και στις επόμενες γενεές και να μνημονεύεται ότι εκεί έπεσε ένα βλαστάρι των Βουτιάνων Αυτό είναι λοιπόν <<το κυπαρίσσι του Νώντα >>.
(Mιά διμοιρία απο το 8 σύνταγμα του Ελλάς Λακωνίας πού συμμετείχε στή μάχη του Βουρλιά.)
Παρατηρήσεις: (1)Αυτή την μέρα 10/8/1944 έγινε η περίφημη μάχη του Βουρλιά .Τον Βουρλιά τον κρατούσαν 120 Γερμανοί με άρτιο οπλισμό .Τό 8 σύνταγμα του Ελλάς με επικεφαλής τον Άρη, τον Ωρίων κτλ πολιόρκησαν τον Βουρλιά στις 4 το πρωί . Κατέλαβαν τις αποθήκες πυρομαχικών και συγκροτήθηκαν συνεργεία μεταφοράς των πυρομαχικών .Στις 6 το πρωί έφταναν τα πρώτα αυτοκίνητα με τις γερμανικές ενισχύσεις έξω από τους Βουτιάνους .Τό ΙΙΙ τάγμα είχε τοποθετήσει νάρκες στο δρόμο και ανατινάχθηκαν τα 2 πρώτα γερμανικά αυτοκίνητα..Σύμφωνα με άλλη εκδοχή οι αντάρτες είχαν τοποθετήσει απλά ενα πολυβόλο στο λόφο των ταξιαρχών και έριξαν οταν εμφανίστηκε η φάλαγγα στο Αγιο Σώστη και στην συνέχεια εγκατέλειψαν τον λόφο.Οι Γερμανοί έριξαν τρείς όλμους στο χωριό Βουτιάνοι όπου ο ένας όλμος κτύπησε την σημερινή πλατεία του χωριού ,ο άλλος έπεσε χαμηλά στον δρόμο και ο τρίτος έπεσε στον λόφο των ταξιαρχών,χωρις κανένα θύμα. Τελικά καθυστέρησαν λίγο να περάσουν τις ενισχύσεις τους στον Βουρλιά .Αποτέλεσμα της μάχης : 88 νεκροί(1) και 23 αιχμάλωτοι στον Βουρλιά , 27 νεκροί στους Βουτιάνους και αρκετοί τραυματίες .Λάφυρα:135 χιλιάδες φυσίγγια ,150 μουλαροφορτώματα εκρηκτικό υλικό .Απώλειες ανταρτών :7 νεκροί και 16 τραυματίες.(1)Κατά την άποψη των Γερμανών οι νεκροί τους ανέρχονται μόνο σε 36 συνολικά.
2.ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ
(συνέχεια)
β) ΚΟΠΑΝΟΥ ΤΟ ΓΕΦΥΡΙ : 2 χιλιόμετρα δεξιά όπως κατεβαίνουμε στον κεντρικό δρόμο Τρίπολης –Σπάρτης στο ύψος του Κλαδά βρίσκεται του Κόπανου το γεφύρι ,είναι στο ύψος που καταλήγει το ρέμα του Μπραστού –Μπακάλη Σκάλα(τα 2 χιλιόμετρα είναι ενάμισι χιλιόμετρο άσφαλτος και 500 μέτρα χωματόδρομος ).Ήταν πέτρινο γεφύρι με 3 τόξα (βλέπε γκραβούρα) το μεσαίο μεγαλύτερο ,τα δυο πάγια μικρότερα και χαμηλότερα στο ποτάμι του Ευρώτα .Χτίσθηκε από τον αρχιμάστορα Κόπανο το 1749.Συνέδεε τον Μυστρά με την Τεγέα .Το 1903 κατόπιν μεγάλης πλημμύρας του Ευρώτα γκρεμίστηκε .
Για το γεφύρι υπάρχει και εδώ ο σχετικός θρύλος που αναφέρει για την νεράιδα που κατοικούσε στα θεμέλια του γεφυριού και δεν άκουσε το θόρυβο του νερού που κατέβαινε στην κοίτη του Ευρώτα και την έπνιξε .Από κείνη την νύκτα το γεφύρι είναι χάλασμα και δεν το ξανάφτιαξε κανείς .Τις άγριες νύκτες ακούγονται μυστηριώδεις βόγγοι ,είναι οι θρήνοι της νεράιδας που δεν πρόλαβε να στηρίξει τα θεμέλια της γέφυρας αλλά τις νύκτες με φεγγάρι ακούγεται ένα γλυκό τραγούδι είναι η νεράιδα που θυμάται τις περασμένες όμορφες βραδιές.
Τέλος πρέπει να σημειώσουμε την πλήρη αδιαφορία των τοπικών δήμων και ιδιαίτερα του δήμου Σπαρτιατών που κατά πάσα πιθανότητα ανήκει η περιοχή και δεν ενδιαφέρθηκε να καθαρίσει από την βλάστηση και να αναδείξει τα λιγοστά υπολείματα του ιστορικού γεφυριού .
γ) ΑΡΧΑΙΟ ΛΑΤΟΜΙΟ : Κοντά στου Κόπανου το γεφύρι διακρίνουμε το αρχαίο λατομείο ,το οποίο διακρίνεται και στην γκραβούρα και βλέπε και φωτογραφία. δ) ΘΡΟΝΟΣ ΤΟΥ ΓΕΛΑΔΑΡΗ: Περιοχή νότια από του κόπανου το γεφύρι .Ονομάστηκε έτσι διότι είχε εκεί τους στάβλους του και ολόκληρο συνοικισμό από κτήρια ο προιστάμενος των βουκολιών από αγελάδες της γύρω περιοχής Τούρκος αξιωματούχος .Διακρίνουμε το πέτρινο σκαλιστό κάθισμα <<θρόνος του Γελαδάρη >> πού αναπαυόταν ο Γελαδάρης ,ενώ ο πασάς της περιοχής Κούρτης είχε τον πύργο του ανατολικά . Σέ αυτή την περιοχή βρέθηκαν το 1906 αρχαιολογικά ευρήματα(1)
ε)ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ : Δίπλα από του Κόπανου το Γεφύρι υπάρχει ο βυζαντινός ναός του αγίου Δημητρίου αντίστοιχος με τις εκκλησίες του Μυστρά .Δεν διακρίνουμε τίποτα διότι είναι καλυμμένος ο ναός από την οργιώδη βλάστηση .
στ) ΜΠΑΚΑΛΗ ΣΚΑΛΑ : Bόρεια από του κόπανου το γεφύρι προς τους Βουτιάνους είναι η τοποθεσία που περνούσε ο καρόδρομος Μυστρά –Τεγέας .Διακρίνουμε ίχνη από τους τροχούς των κάρων .Πήρε το όνομα Μπακάλη σκάλα από κάποιον μπακάλη (παντοπώλη ) που διατηρούσε πρόχειρο παντοπωλείο κοντά στου Κόπανου το γεφύρι .Έφιππός εσκόνταψε το άλογο του σε αυτή την περιοχή και σκοτώθηκε . Έκτοτε η περιοχή ονομάζεται Μπακάλη σκάλα .
(1)εφημερίδα ΟΙ ΒΟΥΤΙΑΝΟΙ Νοέμβριος 1957
Συνεχίζεται .......
25 ΙΟΥΛΙΟΥ 1988 .Η μεγαλύτερη καταστροφή ισως και του αιώνα για τους Βουτιάνους και την γύρω περιοχή .Μιά πυρκαγιά απογύμνωσε το μεγαλύτερο μέρος της αγροτικής μας περιοχής .Κάικαν χιλιάδες ελαιόδενδρα .Καταστράφηκε το δάσος του Αγίου Γεωργίου.Τέτοιες σκηνές ας μή τις ξαναζήσουμε.
Αυτός είναι ο γεωλογικός χάρτης της περιοχής Βουτιάνων –Σελλασίας (κάντε κλικ): Οι ευθείες γραμμές είναι ρήγματα .Παρατηρούμε 2 ρήγματα αριστερά των Βουτιάνων και ένα νότια (δεν είμαι ειδικός να σας εξηγήσω κάτι παραπάνω ).Γνωρίζουμε όμως 2 μεγάλες καθιζήσεις που έγιναν στο χωριό μας .Το 1937 και το 1956 <<…στην δυτική πλευρά του χωριού η δημόσια οδός είχε κατέλθει 2, 3 και περισσότερα μέτρα …>>( αρ.φύλλου 1 εφημ. ΟΙ ΒΟΥΤΙΑΝΟΙ Απρίλιος 1956)
Κατολίσθηση στον καινούριο δρόμο Σπάρτης –Τρίπολης κοντά στους Βουτιάνους, αν δεν υπάρξουν ουσιαστικά έργα στις δυο πλευρές του δρόμου θα χαθούν πολλές ελιές.
ΘΟΡΝΑΞ ΤΟ ΑΓΝΩΣΤΟ ΒΟΥΝΟ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Θόρναξ το άγνωστο βουνό θα μπορούσε να το χαρακτηρίσει κάποιος διότι μέχρι τώρα παρά τις αναφορές πού υπάρχουν δεν μπορέσαμε ακόμη ούτε να προσδιορίσουμε την ακριβή τοποθεσία του και ούτε να βρεθεί φυσικά να το τέμενος του Πυθαέως Απόλλωνα Όλες οι πηγές συγκλίνουν στο ότι βρίσκεται μεταξύ της αρχαίας Σελλασίας και της αρχαίας Σπάρτης αλλά το ακριβές σημείο παραμένει ακόμη άγνωστο. Παρακάτω θα αναφερθούμε σε όλα τα κείμενα που υπάρχουν σχετικά με το βουνό Θόρνακα και το τέμενος του Πυθαέως Απόλλωνα .
Συγκεκριμένα θα αναφερθούμε σε αποσπάσματα του 'Ηρόδοτου ,τού Ξενοφώντα ,τού Παυσανία,τού Πολύβιου ,τού Στράβωνα ,τού Ησύχιου,τού Στέφανου τού Βυζάντιου καθώς και σε νεώτερες σχετικές αναφορές(Leake) και στις τοπικές αναφορές για το θέμα, του Ι.Τζαννέτου και του Γ.Γκλέκα. Ακόμη θα αναφερθούμε και σε ένα απόσπασμα από τα Αρκαδικά του Παυσανία πού σχετίζεται με την ονομασία του όρους και μέ αντίστοιχα ιερά
του Πυθαέως Απόλλωνα στην Ελλάδα και το αντίστοιχο όρος Θόρναξ στην αργολίδα.
ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΗΡΟΔΟΤΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΒΟΥΝΟ ΘΟΡΝΑΚΑ ΛΑΚΩΝΙΑΣ
<<…Ταύτα δή ών πάντα πυνθανόμενος ο Κροίσος έπεμπε ές Σπάρτην αγγέλους δώρα τε φέροντας και δεησομένους συμμαχίης, εντειλάμενος τε τά λέγειν χρήν. Οί δέ έλθόντες έλεγον <<Έπεμψε ήμέας Κροίσος ο Λυδών τε και άλλων έθνέων βασιλεύς,λέγων τάδε .Ω Λακεδεμόνιοι ,χρήσαντος του θεού τον Έλληνα φίλον προσθέσθαι , ύμέας γάρ πυνθάνομαι προεστάναι της Ελλάδος ,ύμέας ών κατά το χρηστήριον προκαλέομαι φίλος τε θέλων γενέσθαι και σύμμαχος άνευ τε δόλου και απάτης >.Κροίσος μέν δή ταύτα δί αγγέλων επεκηρυκεύετο , Λακεδαιμόνιοι δε ακηκοότες και αυτοί το θεοπρόπιον το Κροίσω γενόμενον ήσθησάν τε τη απίξι των Λυδών και εποιήσαντο όρκια ξεινίης πέρι και συμμαχίης ‘ και γάρ τινες αυτούς εύεργεσίαι είχον εκ Κροίσου πρότερον έτι γεγονυίαι .Πέμψαντες γάρ οί Λακεδαιμόνιοι ές Σάρδις χρυσόν ώνέοντο ,ες άγαλμα βουλόμενοι χρήσασθαι τούτο το νύν της Λακωνικής έν Θόρνακι ίδρύται Άπόλλωνος, Κροίσος δε σφί ώνεομένοισι έδωκε δωτίνην . …>>
Ο ΞΕΝΟΦΩΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΤΕΜΕΝΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ (ΠΟΥ ΒΡΊΣΚΕΤΑΙ ΣΤΟ ΒΟΥΝΟ ΘΟΡΝΑΚΑ;)
<<… οί δε Θηβαίοι έπεί ήσθαντο τά πεπραγμένα ύπο των Αρκάδων ,πολύ δή θρασύτερον κατέβαινον ,και την μέν Σελλασίαν εύθύς έκαον και έπόρθουν .έπεί δε έν τώ πεδίω έγένοντο έν τώ τέμενος του Απόλλωνος ,ένταύθα εστρατοπεδεύσαντο .τή δ ύστεραία έπορεύοντο. Και διά μέν της γεφύρας ουδ΄ έπεχείρουν διαβαίνειν έπί την πόλιν .και γάρ έν τώ της Άλέας ίερώ έφαίνοντο έναντίοι οι όπλίται εν δεξιά ,δ΄ ‘εχοντες τον Ευρώταν παρήσαν κάοντας και πορθούντες πολλών κ’αγαθών μεστάς οίκίας …>>
Ο ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ ΣΤΑ ΛΑΚΩΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΒΟΥΝΟ ΘΟΡΝΑΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΜΕΝΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ
<<…Τρίτη δε εκ της οδού της ευθείας έκβολή κατά τα δεξιά ές Καρύας άγει και ές το ιερόν της Άρτέμιδος ,το γάρ χωρίον Αρτέμιδος και Νυμφών έστίν αί Κάρυαι και άγαλμα έστηκεν Αρτέμιδος έν ύπαίθρω Καρυάτυδος χορούς δε ένταύθα αί Λακεδαιμονίων παρθένοι κατά έτος ίστάσι και έπιχώριος αυταίς καθέστηκεν όρχησις .άναστρέψαντι δε και κατά την λεοφόρον ίοντι έρείπια Σελλασίας έστί ταύτην, καθά και πρότερον έγραψα ,ήνδραποδίσαντο Άχαιοί Λακεδαιμονίους και τον βασιλέα Κλεομένην τον Λεωνίδου μάχη νικήσαντες .έν δε Θόρνακι – ές γάρ τούτον άφίξη προίών – άγαλμα έστι Πυθαέως Άπόλλωνος κατά τα αυτά τώ έν Αμύκλαις πεποιημένον . το δε σχήμα όποίόν έστιν ,επ΄ εκείνω γράψω .Λακεδαιμονίοις γάρ επιφανέστερά έστι τά ές τον Άμυκλαίον ,ώστε και τον χρυσόν ,όν Κροίσος ό λυδός τώ Άπόλλωνι έπεμψε τώ Πυθαεί ,τούτω ές κόσμον του έν Αμύκλαις κατεχρήσαντο αγάλματος . Άπό δε θόρνακος προελθώντι έστιν η πόλις Σπάρτη μεν όνομασθείσα έξ αρχής ,προσλαβούσα δε άνά χρόνον και Λακεδαίμων η αύτη καλείσθαι …>>
<ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΥΣΑΝΙΑ ΣΤΑ ΑΡΚΑΔΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΒΟΥΝΟ ΘΟΡΝΑΚΑ
<<…Μεγαλοπολίταις δε και Ηραιεύσι κατά τα είρημένα ήδη μοι του Βουφάγου (1) ποταμού περί τάς πηγάς εισιν όροι της χώρας γενέσθαι δε τώ ποταμώ το όνομα από Βουφάγου φασίν ήρωος ,είναι δε Ιαπετού τέ παίδα αυτόν και Θόρνακος .ταύτην και εν τη Λακωνική Θόρνακα ονομάζουσι.λέγουσι δε και εν Φολόη τώ όρει τοξεύσειεν Άρτεμις Βουφάγον έργα τολμήσαντα ούχ όσια ες την θεόν…>>
<(1)Αρκάδας ήρωας πού είχε περιποιηθεί και φιλοξενήσει τον αδελφό του Ηρακλή Ιφικλή που είχε λαβωθεί βαριά στον αγώνα του αδελφού του κατά του Αυγεία .Το μόνο του σφάλμα ήταν πού ερωτεύτηκε την θεά Άρτεμη .Αυτή το θεώρησε ύβρη και για να τον τιμωρήσει του έριξε τά βέλη της πάνω στο βουνό Φολόη ,τα οποία έβαλαν τέρμα στην ζωή του.
Ο ΠOΛΥΒΙΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΔΟ ΠΟΥ ΟΔΗΓΕΙ ΣΤΗΝ ΣΠΑΡΤΗ.
Στο κεφάλαιο 65 ο Πολύβιος αρχίζει να μας περιγράφει την εισβολή του Αντίγονου του Δώσωνα(263-221 πχ) του βασιλιά της μακεδονίας στην Λακωνία και συνεχίζει στα κεφάλαια 66-69 την περιγραφή της μάχης της Σελλασίας (222 πχ).Αυτό που μας ενδιαφέρει για την μελέτη μας για τον θόρνακα είναι η αναφορά του για την οδό παρά τον Οινούντα που οδηγεί στην Σπάρτη η οποία οδός μας ενδιαφέρει στην συνέχεια της μελέτης μας .
<<…Ο δε Κλεομένης (1) προσδοκών την έφοδον τάς μέν άλλας τάς είς την χώραν εισβολάς ήσφαλίσατο φυλακαίς και τάφροις και δένδρων έκκοπαίς ,αυτός δε κατά την Σελλασίαν καλουμένην μετά της δυνάμεως εστρατοπεύδευε ,της πάσης υπαρχούσης αύτώ στρατιάς εις δύο μυριάδας ,στοχαζόμενος έκ των κατά λόγον ταύτη ποιήσασθαι τους ύπεναντίους την εισβολήν ΄ ό και συνεποιήσασθαι τους υπεναντίους την εισβολήν ΄ ό και συνεκύρωσε .δύο δε λόφων έπ’ αύτής τα΄ης εισόδου κειμένων ,(ών) τον μέν Εύαν ,τον δε Όλυμπον καλείσθαι συμβαίνει ,της δ’ οδού μεταξύ τούτων παρά τον Οινούντα ποταμόν φερούσης εις Σπάρτην , ο μεν Κλεομένης των προειρημένων λόφων συνάμφω τάφρον και χάρακα προβαλόμενος επί μέν τον Εύαν έταξε τους περίοικους και συμμάχους ,έφ’ ών έπέστησε τον αδελφόν Ευκλείδαν ,αύτός δε τον Όλυμπον κατείχε μετά Λακεδαιμονίων και των μισθοφόρων ……>> ΠΟΛΥΒΙΟΣ(2) Ιστορικών β 65 6-10
(1) Κλεομένης βασιλιας τηςς Σπαρτης (235-219 πχ)
(2) Πολύβιος(204-122 πχ) ιστορικός που καταγόταν από την Μεγαλόπολη
ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ
3 Β. ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΩΝ ΒΟΥΤΙΑΝΩΝ ΤΟ 1700
Στήν περίοδο της τουρκοκρατίας (1460-1685) η περιοχή μας ανήκε στον δήμο (καζά) του Μυστρά .Ο γειτονικός Βουρλιάς για τον οποίο υπάρχουν στοιχεία εμφανίζεται μέ 2 τιμαριώτες σε κατάστιχο τιμαρίων του 1461-63 που υπάρχουν στην εθνική βιβλιοθήκη της Σόφιας(1) και είχε ελληνικό πληθυσμό ,συγκεκριμένα 44 κάτοικοι στο πρώτο τιμάριο και 25 στο δεύτερο.
Στήν περίοδο της ενετοκρατίας 1685-1715 το χωριό μας ανήκε στην επαρχία ΤΕRRITORIO
της Χρύσαφας. O πληθυσμός των Βουτιάνων σε αυτή την απογραφή είναι 17 οικογένεις με 63 κατοίκους .
Τά αναλυτικά στοιχεία του οικισμού των Βουτιάνων κατα την απογραφή GRIMANI είναι τα εξής σύμφωνα με την ενετική κατάσταση των πόλεων και των χωριών (2) :
RISTETTO DEL TERRITORIO DI CRISAFFA
VUTIANI: Famiglie(οικογένείες): 17 , maschi danni(άνδρες κατά ηλικία):
1 sin 16: 8 16 sin 30: 1 30 sin 40: 7 40 sin 50: 4 50 sin 60: 3 vecchi (γέροντες): 3 ,
femine d anni(γυναίκες κατά ηλικία) :
1 sin 16 :17 16 sin 30: 6 30 sin 40: 5 40 sin 50:3 vecchie(γερόντισσες) : 6 in tutti(σύνολο πληθυσμού): 63 κάτοικοι.
Έχομε δηλαδή σύνολο ανδρών και γυναικών κατά ηλικία :
1-16 : 25 ,16-30 : 7 30-40 : 12 ,40-50 : 7 ,50-60 : 3 γέροι –γερόντισσες : 9 Σύνολο ανδρών : 26 και σύνολο γυναικών : 37 Γενικό σύνολο : 63
.Έτσι έχομε άτομα ανά ηλικία σε σχέση με το σύνολο του πληθυσμού :
από 1-16 : 39.68% , ΑΠΌ 16-30 : 11.11%, από 30-40 : 19.05% από 40-50 : 11.11% από 50-60 : 4.76% γέροι –γερόντισσες : 14.29% .
Οι άνδρες τώρα ανά ηλικία σε σχέση με το σύνολο των ανδρών είναι : από :
1-16 30.77% ,από 16-30 : 3.85% ,από 30-40 : 26.92% ,από 40-50 : 15.38% ,από 50-60 : 11.54% ,γέροι : 11.54%
Οι γυναίκες τώρα ανά ηλικία σε σχέση με το σύνολο των γυναικών είναι :
από : 1-16 45,95% ,από 16-30 : 16,22% ,από 30-40 : 13,51% ,από 40-50 : 8,11% ,από 50-60 : 0% ,γερόντισσες : 16,22%
Από τά παραπάνω μπορούμε να βγάλουμε τα εξής συμπεράσματα :
1) To ποσοστό των ανδρών στην ηλικία 16-30 αντιπροσωπεύει μόνο το 3,85% ενώ των γυναικών το 16,22% , ενώ το ποσοστό των γυναικών 1-16 αντιπροσωπεύει το 45,95% έναντι των ανδρών που αντιπροσωπεύει μόλις το 30,77% .Τα παραπάνω ποσοστά που είναι κάπως δυσανάλογα μπορεί να προέρχονται
ή να δηλώθηκε κάποια κατηγορία σε άλλη κατηγορία δηλαδή το σύνολο των γυναικών της ηλικίας 1-16 πού είναι 17 να ανήκε και στην δεύτερη κατηγορία 16-30 .Ακόμη να υπήρχε περισσότερο ποσοστό ανδρών στην κατηγορία 16-30 όπου εδώ εμφανίζεται να έχει πάρα πολύ μικρό ποσοστό μόλις 3,85% .Αυτό μπορεί να οφείλεται στον φόβο κάποιας επιστράτευσης και για αυτό να είχαν κρυφτεί η να δήλωσαν μικρότερη ηλικία και να ανήκαν στην κατηγορία 1-16 πού έχει ποσοστό 30,77%.
1) πληθυσμός και οικισμοί της πελοποννήσου 13ος-18ος αιώνας β.παναγιωτόπουλοςσελ.219 (2) η κατάσταση έχει δημοσιευτεί στο βιβλίο του β.παναγιωτόπουλου πληθυσμός και οικισμοί της πελοποννήσου 13ος -18ος αιώνας καθώς και στο βιβλίο του Κ.Στάππα
η λακωνία κατα την ενετοκρατία και την τουρκοκρατία
Η παραπάνω απογραφή των οικογενειών (δηλαδή 32 οικογένειες) συμφωνεί με τον κατάλογο των κωμοπόλεων και των χωρίων της επαρχίας Λακεδαίμονος την εποχή του Καποδίστρια ( εγκύκλιος 3614 της γραμματείας της επικράτειας 15/10/1830)(1)
( 1)από το άρθρο του Η.Παπαθανασόπουλου <<Ο Γεωργάκης Γιατράκος επληγώθη πολεμώντας κατά του Ιμπραήμ>> Λακωνικά τεύχος 37 (φεβ/ριος 1970).
5. Α. ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΒΟΥΤΙΑΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 1835 ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ
Αφού προσεγγίσαμε πληθυσμιακά τους Βουτιάνους στα 1700 και στα 1828-30 σε προηγούμενες αναρτήσεις συνεχίζουμε την αναφορά μας στον πληθυσμό των Βουτιάνων από το 1835 έως σήμερα. Οι Βουτιάνοι από το 1835 ανήκουν διοικητικά στον δήμο Βουρλιά (Β.Δ. 9ης (21) μαρτίου 1835 μαζί με τους εξής οικισμούς: ΒΟΥΡΛΙΑ ,ΚΟΝΙΔΙΤΣΑ,ΚΑΛΥΒΙΑ , ΘΕΟΛΟΓΟ ,ΚΟΚΙΝΟΡΑΧΗ , ΚΛΑΔΑ.
Η πληθυσμιακή εξέλιλη των Βουτιάνων απο το 1835 εως το 1907 ειναι η εξής :<< 1835 : 174 1844 : 251 1851 : 396 1861: 424 1879 : 546 1889:575 1896:539 1907:532>>(1)
Συνολικά τώρα έχουμε την παρακάτω πληθυσμιακή εξέλιξη του πληθυσμού απο το 1848 εως το 1907 γιά τον δήμο ΒΟΥΡΛΙΑ(2) :
1848: 1668 1853 : 1758 1856: 1803 1861: 2310 1870: 2480 1879 : 2687 1889: 2999 1896:2833 1907: 2908
Τό 1912 οι ΒΟΥΤΙΑΝΟΙ αποσπάσθησαν απο τον δήμο Σελλασίας και έχομε την κοινότητα Βουτιάνων (Β.Δ. 31/8/1912 ΦΕΚ Α261/1912.
Η πληθυσμιακή εξέλιξη του χωριού μας απο το 1920 έως σήμερα είναι η εξής(3):
1920:710 1928:609 1940:605 1951:564 1961:545 1971: 331 1981:265 1991:317 2001:314
Τέλος μέ τόν νόμο 2539/97 οι Βουτιάνοι αποτελούν κοινότητα του Δήμου Οινούντος μαζί με τις εξής κοινότητες: 1) Σελλασίας 2) Θεολόγου 3) Βαμβακούς 4) Βρεσθένων 5) Βαρβίτσας 6) Κονιδίτσας 7) Βασαρά μέ έδρα του Δήμου ο οικισμός Σελλασία.
Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε τά εξής για την πληθυσμιακή μεταβολή του χωριού μας απο το 1835 εως το 2001:Εχουμε μιά συνεχή αύξηση του πληθυσμού απο το 1835 εως το 1889.Αυτή η ανοδική πορεία ανακόπτεται το 1886 εως το 1907 λόγω μάλλον του μεταναστευτικού ρεύματος της εποχής .Στην συνέχεια υπάρχει ξανά αύξηση του πληθυσμού και φτάνουμε το 1920 οπου παρατηρούμε τον μεγαλύτερο πληθυσμό που είχαν οι Βουτιάνοι με 710 κατοίκους.Στην συνέχεια αρχίζει μία σταδιακή μείωση του πληθυσμού μέ αποκορύφωμα την μείωση του πληθυσμού απο το 1961 η οποία δεν ανακόπτεται καν μετα το 1971. Φτάνουμε το 1981 που έχομε τον μικρότερο πληθυσμό με 265 κατοίκους .Στην συνέχεια υπάρχει μια μικρή ανάκαμψη αλλά οι προοπτικές μάλλον ειναι αρνητικές λόγω και της σύνθεσης του πληθυσμού.
(1) <<Δήμος Σελλασίας διοικητική -πληθυσμιακή εξέλιξη ,δήμαρχοι και δημοτικά εργα 1835-1912>>Δ,Σταθοπούλου'Καπετανάκη.Λακωνικαί σπουδαί τόμος ιζ σελ 299 (2) πηγή : στατιστική υπηρεσία (3) πηγή στατιστική υπηρεσία.
4. Δ . ΟΙ ΤΑΞΙΑΡΧΕΣ ΤΟ 1832
ΛΟΦΟΣ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΦΩΤ/ΙΑ
ΤΟΥ 1905
<<…Boσκός: Πάνω σ έναν λόφο ,σ έναν ωραίο τόπο
είναι η εκκλησία,σέ θέση εξαισία
είναι οι ταξιάρχαι,δεσπόζουν σαν μονάρχαι.
Διαβάτης: Σαν φρούριο μού φαίνεται σαν νάναι Παλαμήδι
τά δένδρα του μού φαίνονται σαν νάχουν πανηγύρι.
Βοσκός:Όλοι αυτοί οι βράχοι σβοέροι και οι θάμνοι εχουν μια φαντασία και προξενούν μαγεία .Επάνω δύο καμπάνες στούς τοίχους τρείς καμάρες με χρώματα και χάρες κόκκινες και μεγάλες...>>
Απόσπασμα από τον διάλογο διαβάτη και βοσκών για τον λόφο των ταξιαρχών.
Το 1832-1833 οι Βουτιανίτες έχοντας πληθυσμό 138 κατοίκους <1> αποφασίζουν να κτίσουν μεγαλύτερη εκκλησία .Εξέλεξαν την κορυφή του λόφου των ταξιαρχών .Στο βιβλίο του <<ΟΙ ΒΟΥΤΙΑΝΟΙ ΤΗΣ ΣΠΑΡΤΗΣ >. Ο Ι.Τζαννέτος μας περιγράφει λεπτομερώς τον ναό. Συγκεκριμένα μας αναφέρει.
<<…Ο ναός ήτο ρυθμού βασιλικής μετά στέγης θολωτής υποβασταζομένης υπό τριών τόξων ,μήκους 16 μέτρων και πλάτους 7 εξωτερικώς . Το πάχος του τοίχου ητο 1,20 μ. εις το μέρος δε των τόξων 1,60.Τα αγκωνάρια ως και αι αχιβάδες του ιερού ήσαν από σκαλιστή πέτρα της πετρώδους περιοχής .Έφερε αρκετές πολεμίστρες ιδίως εις την Α. και την Δ πλευράν της .Το τέμπλο ήτο ξύλινον ,σκαλιστόν ,αι δε επ αυτού τέσσαραι παλαιαί εικόνες των διατηρούνται εις καλήν κατάστασιν φανερώνουσαι δόκιμον και εξασκημένον αγιογράφον. Επί μαρμάρου του δεξιού παραστάτου της κυκλικής βορείου θύρας υπήρχε λοξευμένη η χρονολογία 1832 και οι λέξεις ο κτίστης <<μαστορο-θεόδωρος μαστορο-γιανις >>και κάτωθεν σχήματα δύο σταυρών .Και άνωθεν επί δευτέρου τόξου εκ μαρμάρων πελεκητών το έτος 1833 και λαξευμένον το σχήμα τριών σταυρών >>.
<1>Από την απογραφή της γαλλικής αποστολής του 1828-1830.
12 MAIOY 1957 ημέρα Κυριακή μια ημερομηνία ξεχωριστή και αξέχαστη για τους Βουτιανίτες ,είναι η τελευταία θεία λειτουργία σ την παλιά εκκλησία των ταξιαρχών .Καί παλι ο Ι.Τζαννέτος στο βιβλίο του ,,οι ΒΟΥΤΙΑΝΟΙ ΤΗΣ ΣΠΑΡΤΗΣ >> μας αναφέρει αυτές τις συγκλονιστικές στιγμές για τους Βουτιανίτες. Συγκεκριμένα μας αναφέρει.<<…Μετά το πέρας της θείας λειτουργίας ο ιερέας του χωριού με κατάλληλον ομιλίαν τόσον κατεσυνεκίνησεν τους εκκλησιασθέντας ώστε σχεδόν όλοι εδάκρυσαν , αναμνησθείς και κατωνομάσας τους διατελέσαντας εφημερίους ως και τους ευσεβείς και εναρέτους ολιγαρίθμους χριστιανούς ,οίτινες με τα άγια των χέρια έκτισαν τον ιερό ναό των ταξιαρχών κατά το 1830-1832 και εις τον οποίον επί 125 έτη βαπτισθήκαμε ,μυρωθήκαμε ,στεφανωθήκαμε λειτουργηθήκαμε και γνωρίσαμε ημέρας χαράς και λύπης . Ακολούθως απ ηύθυνε παράκλησιν και ικετήριον δέησιν προς τον πανακάγαθον θεόν και τους ταξιάρχας ,ινα μη καταλογίσωσι την ληφθήσαν απόφασιν ως ασέβειαν ,ιεροσυλίαν και τυμβωρυχίαν ,αλλα να μας συγχωρέσωσι και να τύχωμεν του ελέους των ,καθ όσον θα κατεδαφίσωμεν μεν τον υπάρχοντα ναόν αλλά θα οικοδομηθεί μεγαλύτερος και μεγαλοπρεπέστερος… Στην συνέχεια άνδρες γυναίκες και παιδιά με την πρέπουσαν ευλάβειαν έβγαλαν έξω τας άγιας εικόνας , ιεράν κολυμπήθραν , αναλόγιον κτλ . Αμέσως αρχίζει μια μοναδική πομπή .Προπορεύονται οι μικροί με τα εξαπτέρυγα και τους σταυρούς ,έπειτα οι φέροντες τας αγίας εικόνας ,εν συνεχεία ασκεπής ,φορών επιτραχήλιον ,ο ιερεύς βαστάζων ευλαβώς τα <<εγκαίνια>> άτινα αφαιρέθησαν από την αγία τράπεζα ,σε δισκαρίου κεκαλυμμένο ,και ακολουθούν όλοι οι εκκλησιασθέντες ,σιωπηλοί και με άκραν ευταξίαν ….>>
<<, .Μετά την κατεδάφιση σε όλους φαινόταν κάπως διαφορετική αυτή η τοποθεσία … >>
Ο ΙΔΙΟΣ ΛΟΦΟΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΕΔΑΦΙΣΗ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟ 1957 ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΕΓΕΡΣΗ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΤΟ 1959
Το 1957 στην θέση της παλιάς εκκλησίας κτίζεται η σημερινή εκκλησία. Έτσι. καταστράφηκε ένα τοπίο φυσικής ομορφιάς (ο λόφος είχε βραβευτεί σε εκθέσεις φωτογραφίας στο Παρίσι και στο Λονδίνο στις αρχές του αιώνα),καθώς και ένα κομμάτι της ιστορίας του χωριού για 125 χρόνια.
