2,2 Ο Περίγυρος





Γνωριμία με το τόπο μας
Το χωριό μας βρίσκεται στον ημιορεινό όγκο του Πάρνωνα ανάμεσα στα χωριά Βουρλιάς (Σελλασία) στα δεξιά  και Θεολόγος αριστερά,  σε υψόμετρο 510 μέτρα. Η απόσταση από την Σπάρτη είναι περίπου εννέα χιλιόμετρα.
Το χωριό μοιάζει να είναι σκαρφαλωμένο πάνω σε βράχο έχοντας σαν θέα όλο το Λακωνικό κάμπο και περιστοιχίζεται από 2 μεγάλα ρέματα. Το ρέμα του Μπραστού δεξιά και το ρέμα της Μοτσάρας αριστερά.
Βόρεια του δεσπόζει ο ορεινός όγκος του Αγίου Κωνσταντίνου με το μεγαλύτερο υψόμετρο σε όλη την  περιοχή (818 μέτρα), Ανατολικά βρίσκεται ο λόφος του  Αγίου Γεωργίου με το ομώνυμο εκκλησάκι.

Τα τοπωνύμια και μικροτοπωνύμια των Βουτιάνων και της γύρω περιοχής 
<,Τήρα δώθε τήρα κεί. Κάτω ώς του Γελαδάρη έως το ψηλό Πουρνάρι. Πέρα στο Αγραπηδωτό.Έως τον Αγιώργη τον ψηλό >>
Απόσπασμα συνδιάλεξης  διαβάτου και Βοσκών .Α.Μιχαλόπουλος <<;Γενική ιστορία Βουτιάνων >> 1906.

Με το παραπάνω απόσπασμα ο  Α.Μιχαλόπουλου  το 1906 προσεγγίζει  τα όρια της περιοχής του χωριού μας .Ετσι νότια ο χώρος μας φτάνει έως του Γελαδάρη (κοντά στον Κλαδά) .Βόρεια φτάνει έως τις παρυφές του Α.Κωνσταντίνου (ψηλό Πουρνάρι) .Ανατολικά έως τον Α.Γεώργιο και τον Α.Ανδρέα-Αγραπηδωτό (προς Θεολόγο ) και δυτικά έως τις Δεμοσιές (τον παλιό καρόδρομο προς την πλευρά του Βουρλιά(Σελλασία).
Αργότερα  την δεκαετία του 60 ο Ι.Τζαννέτος συγκέντρωσε όλα τα τοπωνύμια και μικροτοπωνύμια της περιοχής των Βουτιάνων και δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα <<οι Βουτιάνοι >>1
Τα τοπωνύμια και μικροτοπωνύμια που καταγράφηκαν και δόθηκε κάποια ερμηνεία σε αυτά είναι τα εξής :
Ανατολικά του χωριού :Σούλι ,Σουληνάρα ,Κατσουρέλης Κανάλια η Μαχαμέτη ,,Καμάρι ,Παναγίτσα ,Αγραπιδωτό (Αγρίδιον) η Αγραπιδιά ,Δραγατσούλα ,Χούρια ,Μαγγάνι,Δημήτρως η Λάκκα ,θεοδωρακίάνικα,Μπουζακιά ,Αγιαντριάς ,Νεροτριβή ,Αλωνάκι ,Γκούμα ,Ξελογιάς ,Γαιδουροσυκαλίστρα,Πέρα Αμπέλια,Κλήματα ,Παπά Χούνη ,Αγιώργης ,Στοίχημα ,Λάκκες,Φρέρη,Κλαπή Αλώνι.






Βόρεια του χωριού : Πετράλωνα ,Αγιος Παντελεήμων ,Αγιονικόλας ,Αγια Κυριακή ,Αιθόδωρος,Ψηλό πουρνάρι ,Λίμνες ,Λάκκες Φερούφ,Πλάκα,Κορακοφωλιά ,Αγριοσυκιά ,Ορεινόβρυση,Αετοφωλιά,Καψάλα ,Παναγιωτάκη Λεύκα,Δήμαρχου βρύση ,Καρυδά βρύσηΑγρινιάς ,Λυσιάνικο,Χανταριάνικα Μπαγιαμή.
Νότια του χωριού :Γελαδάρη ,Κόπανου γεφύρι ,Μπακάλη σκάλα ,Κούρτη,Κοκκινόβραχος,Κυβουράκι,Αγιος Δημήτρης ,Προσήλιο,Βουλαγμένο χωριό ,Κουδούνια ,Κουρκούλι ,Γουρνούς,Αγιολιάς ,Βρουβούς,Αισκάμαρο,Τσιλιγκρού,Σπληθάρι,Λιτρίβα,Αγιος Νικόλας,Τσολίνα,Ρέμα Μοτσάρας,Δίρεμα ,Βάγιας,Αγιος Σώστης .γεφύρι,Κούτσουρη,Λυκόβουνο,Χελωνόλλακα,Παρασπόρια,Πηγαδάκι,Βαθειά λάκκα,Ψηλή Αγριλιά,Συκαλίστρα,Κολομπούρη, Σχοινιάδες.
Δυτικά του χωριού : ρέμα Μπραστού (η Πραστού) Δεμοσιά η Δεμοσιές ,Σκαφίδα ,Τσαγκαρουλέικα,Νικολετοπουλέικα,Μποτσίκια ,Βαθύ λογγιά ,Νερολιά ,τα γούπατα της Καραμέτενας ,Μέγα περιβόλι,Στρογγυλές λάκκες ,Αράπας τρούπα ,Βαθύ μελίσσι ,Μπουριάς,Μαύρη συκιά ,Κοκορέτσα,Μακρή ,Αι λιάς .                     Τρείς σημαντικές περιοχές στο χώρο μας 


1.H περιοχή Γελαδάρη



Τα μικροτοπωνύμια της περιοχής :



Κόπανου γεφύρι: 2 χιλιόμετρα δεξιά από τον κεντρικό δρόμο Τρίπολης –Σπάρτης στο ύψος του Κλαδά βρίσκεται του Κόπανου το Γεφύρι. Συγκεκριμένα  είναι 240 περίπου μέτρα βόρεια από το σημείο που καταλήγει το ρέμα του Μπραστού –Μπακάλη Σκάλα που έρχεται από τους Βουτιάνους .Ήταν πέτρινο γεφύρι με 3 τόξα.Συνέδεε τον Μυστρά με την Τεγέα .Τον Οκτώβριο του  1902 κατόπιν μεγάλης πλημμύρας του Ευρώτα γκρεμίστηκε Χτίστηκε το 1730 (Loring,Pritchett) και όχι το 1749 όπως ήταν καθιερωμένο στις σχετικές βιβλιογραφίες μέχρι τώρα (Καταχωριτής,Δούκας,Σιγαλος)2.
Το μικροτοπωνύμιο Κόπανου το γεφύρι το ιστολόγιο το είχε αναδείξει από το 2008 προτρέποντας τους διάφορους φορείς να καθαριστεί (η μια του όχθη ανήκει  στο Βουτιανίτικο όριο).Τελικά την πρωτοβουλία την ανέλαβε ο πολιτιστικός σύλλογος του γειτονικού χωριού  Καραβά,πού είναι άξιος συγχαρητηρίων.   

2) Θρόνος του Γελαδάρη: Περιοχή νότια από του Κόπανου το Γεφύρι .Η προφορική παράδοση αναφέρει ότι ονομάστηκε έτσι διότι είχε εκεί τους στάβλους του και ολόκληρο συνοικισμό από κτίρια ο προιστάμενος των βουκολιών από αγελάδες της γύρω περιοχής Τούρκος αξιωματούχος.
 Σέ αυτή την περιοχή βρέθηκαν το 1906 αρχαιολογικά ευρήματα3.Στήν περιοχή από την δεκαετία του 80 γίνονται αρχαιολογικές έρευνες οι οποίες συνεχίζονται ακόμη και σήμερα. Εχουν  βρεθεί ευρήματα από την Αρχαική ,Κλασική,Ελληνιστική , Ρωμαική  και βυζαντινή περίοδο4   
3) Eκκλησιές Βουτιάνων :

 Το μικροτοπωνύμιο βρίσκεται περίπου 500 μέτρα περίπου νότια  από του Κόπανου το γεφύρι μεταξύ  Κλάδα και Καραβά, δίπλα στην όχθη του Ευρώτα.Δεν απαντάτε  στα μικροτοπωνύμια που αναφέρει ο  Ιωάννης Τζαννέτος, είναι προφανώς  νεώτερη απόδοση της θέσης. Σε αυτή τη θέση  διερευνήθηκαν από την 5η εφορία βυζαντινών αρχαιοτήτων  τρία υπέργεια ταφικά οικοδομήματα5 Στο  μνημειοδέστερο ταφικό μνημείο,  το δάπεδο του κοσμείτε με ψηφιδωτό δάπεδο με φυτικό και γεωμετρικό διάκοσμο που έχει φιλοτεχνηθεί από γνωστό σπαρτιατικό εργαστήριο κατασκευής ψηφιδωτών δαπέδων του 2ου μισού του 2ου αιώνα και του 1ου μισού του 3ου αιώνα. Σε αυτόν τον χώρο εντοπίστηκαν  τρείς μαρμάρινες σαρκοφάγοι που χρονολογούνται από τα μέσα του 2ου έως τις αρχές του 3ου μεταχριστιανικού αιώνα .Δεν είναι ξεκάθαρο ακόμη,αν πρόκειτε για έργο των αττικών εργαστηρίων παραγωγής μαρμάρινων σαρκοφάγων η των λακωνικών εργαστηρίων αττικού στυλ.

  Ακόμη σύμφωνα με την  προσέγγιση του καθηγητή Ι.Πίκουλα είναι λογικό η περιοχή του Θόρνακα με το άγαλμα του Πυθαέως Απόλλωνα  να βρίσκεται στην περιοχή αυτή (συνδυασμός της οδού Σπάρτης-Σελλασίας με τα σχετικά χωρία του Ξενοφώντα και του Πολύβιου) χωρίς όμως μέχρις να έχουν βρεθεί κάποια συγκεκριμένα αρχαιολογικά ευρήματα σχετικά με το παραπάνω ιερό.

4) Μπακάλη Σκάλα.Το μικροτοπωνύμιο Μπακάλη Σκάλα βρίσκεται περίπου 500 μέτρα από την είσοδο του ρέματος του Μπραστού στην νότια πλευρά  των Βουτιάνων κοντά στον Ευρώτα . Πήρε το όνομα Μπακάλη σκάλα από κάποιον μπακάλη (παντοπώλη ) που διατηρούσε πρόχειρο παντοπωλείο κοντά στου Κόπανου το γεφύρι .Έφιππος εσκόνταψε το άλογο του σε αυτή την περιοχή και σκοτώθηκε . Έκτοτε η περιοχή ονομάζεται Μπακάλη σκάλα6

Σε αυτή την περιοχή και συγκεκριμένα κάτω από την θέση Κοκκινόβραχος(χαρακτηριστικός βραχισμός ορατός σε μεγάλη απόσταση,βλέπε φωτογραφία) ο καθηγητής Γ.Α.Πίκουλας εντόπισε αρματροχιές της αρχαίας οδού Σελλασίας -Σπάρτης7  Στά ίδια σημεία περίπου περνούμε και ο καρόδρομος Μυστρά -Τεγέας με διαφορετική όμως κατάληξη.Ο καρόδρομος προχωρούσε λίγο βορειότερα στην έξοδο του ρέματος του Μπραστού η Πραστού για να βρεί του Κόπανου το γεφύρι ενώ ο αρχαίος δρόμος συνέχιζε νότια  προς την Σπάρτη.
5)Βουλιαγμένο χωριό :  Μικροσυνοικισμός που βρισκόταν πιο πάνω από του Μπακάλη την Σκάλα. Αποτελείτο από 10-15 πέτρινα σπίτια.Στο τέλος του 17ου με αρχές του 18ου αιώνα σε μεγάλη βαρυχειμωνιά που διήρκεσε πάνω από ένα μήνα έγινε μεγάλη καθίζηση στην περιοχή  και το χωριό βούλιαξε στην κυριολεξία .Σώθηκε μόνο ένας εικοσάχρονος κάτοικος του χωριού που είχε φύγει για να προμηθευτεί τρόφιμα. Έκτοτε η περιοχή ονομάζεται Βουλιαγμένο χωριό.  
6)Ρεμα Μπραστού : Το ρέμα του Μπραστού(1) η Πραστου που  ξεκινά πιο πάνω από τους Βουτιάνους και καταλήγει κοντά στον Ευρώτα στο ύψος του Γελαδάρη  είναι σήμερα γνωστό από την γνωστή περιπέτεια της παράκαμψης Βουτιάνων .Υστερα  όμως από την μελέτη του Γ.Α.Πίκουλα   στα ίδια σχεδόν σημεία της τωρινής διάνοιξης έγινε και μια διάνοιξη το θέρος  του 195 πχ9
Για την ονομασία δεν υπάρχει κάποια προφορική αναφορά.
2. Η  περιοχή Πετράλωνα
     .Η περιοχή βρίσκεται  βόρεια από τον κεντρικό δρόμο Σπάρτης –Τρίπολης στις πλαγίες του Αγ.Κωνσταντίνου (υψ.800 μ)  Η πρώτη αναφορά του τοπωνυμίου γίνεται από τον Γ.Φραντζή τους βυζαντινούς χρόνους Στην περιοχή υπήρχαν 3 αλώνια πέτρινα.
3. Η  περιοχή Σούλι η Πέρα χωριό
Eρειπωμένος σήμερα συνοικισμός ανατολικά του χωριού που υπήρχε μέχρι και την δεκαετία του 60.

.
Τοπωνύμια και Μικροτοπωνύμια  προερχόμενα από το υγρό στοιχείο:

  1. Ανατολικά του χωριού:1.Καμάρι :Πηγή κοντά στο εκκλησάκι της Παναίτσας νότια από τον A.Γεώργιο .Το 1898  το νερό του Καμαριού μεταφέρθηκε σε δύο  κρήνες μέσα στο χωριό.2. Μπαχαμέτη  η Κανάλια :Πηγή νότια από το Καμάρι .Επειδή ο τόπος βυθιζόταν η πηγή παρασύρθηκε και χώθηκε .Επειδή τα νερά στην συνέχεια σχημάτιζαν διάφορα κανάλια η πηγή ονομάστηκε Κανάλια .Kανάλια λέγεται και το ρέμα νότια από τον οικισμό Σούλι ανατολικά του χωριού .3.Πηγή του Αιθόδωρα : Πηγή νότια από τα Κανάλια  κοντά στο  Δημοτικό σχολείο των Βουτιάνων.4.Κατσουρέλης :Πηγή λίγο ψηλότερα από τον συνοικισμό Σούλι.5.Σουληνάρα : Πηγή βόρεια από το Σούλι σε απόσταση 15 λεπτών .Το 1929 μεταφέρθηκε το νερό της Σουληνάρας στο Σούλι.6.Νεροτριβή :Βόρεια από την Σουληνάρα .Στο σημείο σχηματιζόταν καταρράκτης.
  2. Νότια του χωριού : 1.Αλή  Βρυσούλα .Είναι νότια του χωριού κάτω από τα Γιατρέικα σπίτια. Προφανώς το όνομα Αλή  παραπέμπει στην περίοδο της Τουρκοκρατίας.2.Ρέμα Μοτσάρας : Συνέχεια του ρέματος Κανάλια είναι το ρέμα της Μοτσάρας που κατέληγε στης Βάγιας του γεφύρι.  Σέ διάφορα σημεία σχηματίζονταν  γούρνες από νερό και ποτίζονταν τα βόδια του χωριού που αριθμούσαν πάνω από 200  την περίοδο μετά το 1821.Δίρεμα :Στό σημείο που ενώνετε  το ρέμα της Μοτσάρας και το θεολογίτικο ρέμα ονομάζεται Δίρεμα.3.Κρύα βρύση :Mικροτοπωνύμιο στην αριστερή όχθη του Μπραστού στην περιοχή των κατολισθήσεων της νέας οδού ,λίγο πιο πάνω από του Κόπανου το Γεφύρι.
  3. Βόρεια του χωριού :

1.Λίμνες : Η βορειότερη περιοχή των Βουτιάνων προς Καλύβια όπου το άφθονο νερό της περιοχής σχημάτιζε λίμνες .
2.Πηγή Αγιου Παντελεήμονα : Πηγή δίπλα στο εκκλησάκι του Α.Παντελεήμονα 3.Ορεινόβρυση η Ορνόβρυση : Μικροτοπωνύμιο της περιοχής Αγριοσυκιάς στο βορειότερο μέρος της περιοχής του χωριού στα σύνορα με την περιοχή των Καλυβίων
Δυτικά του χωριού :Σκαφίδα: Στο σημείο όπου ενώνονται το ρέμα του Μπραστού και το Τσαγκαρουλέικο  ρέμα υπάρχει μια μεγάλη πέτρα σε σχήμα σκάφης όπου έπεφτε το νερό από μεγάλο ύψωμα .
Σημείωση :Όλες σχεδόν οι παραπάνω πηγές και τα ρέματα σήμερα δεν υπάρχουν.

Εκκλησιαστικά  τοπωνύμια και μικροτοπωνύμια  :
Μέσα στο χωριό:
Λόφος Ταξιαρχών :  Πήρε το όνομα του από την εκκλησία των Ταξιαρχών κτίσμα του 1832  Στον λόφο που  βρίσκεται μέσα στο χωριό των Βουτιάνων  υπήρχαν τα εξής εκκλησάκια α) Παναίτσα (στο παλιό  δημοτικό σχολείο κάτω από την εκκλησία των Ταξιαρχών ) β) Άγιοι Απόστολοι γ) Άγιος Θεόδωρος δ) Αγιαννάκης (κάτω από το παλιό δημοτικό σχολείο) .Το υλικό  των εκκλησιών χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή του Δημοτικού σχολείου  γύρω στο 1840 καθώς και  σπιτιών στο χωριό10
.Βόρεια του χωριού:
1.Αγιος Παντελεήμων :Μικροτοπωνύμιο  της περιοχής των Πετραλώνων πάνω από τον κεντρικό δρόμο Σπάρτης –Τρίπολης .Πήρε την ονομασία από το ερειπωμένο  εκκλησάκι του Αγίου Παντελεήμονα Μεσοβυζαντινής περιόδου . 2.Παναίτσα :  Μικροτοπωνύμιο και αυτό στην περιοχή των Πετραλώνων από το ομώνυμο ερειπωμένο εκκλησάκι,3.Αινικόλας :Περιοχή στο όριο Βουτιάνων-Βουρλιά κοντά στην μεγάλη στροφή του κεντρικού δρόμου στα Πετράλωνα. 4.Στήν περιοχή βρισκόταν  και το εκκλησάκι της Αγιάς Κυριακής. 
.Ανατολικά του χωριού :
1.Αγιαντιάς : Περιοχή στο όριο με το γειτονικό χωριό Θεολόγος όπου έχει κτισθεί τα νεότερα χρόνια το ομώνυμο εκκλησάκι .2.Αγιος Γεώργιος : Περιοχή με το ομώνυμο εκκλησάκι οπου ανακαινίσθη το 1640 σύμφωνα με τον Αρ.Μιχαλόπουλου  και στην συνέχεια το  1698.Δίπλα από την περιοχή στο χώρο των ιπποδρομιών η περιοχή ονομάζεται Στοίχημα. 3.Χρυσοπαντάνασσα (Παναίτσα) : Μικροτοπωνύμιο  στους δυτικούς πρόποδες του λόφου του Α.Γεωργίου κοντά στην πηγή Καμάρι προερχόμενο από το ομώνυμο εκκλησάκι το οποίο ανακαινίστηκε εκ βάθρων το 1901.Στην περιοχή υπάρχουν ίχνη μικροσυνοικισμού.
Δυτικά του χωριού:1.Αι Λιάς : Περιοχή δυτικά των Βουτιάνων με το ομώνυμο εκκλησάκι όπου γύρω στο  1902  <<….ανοικοδομήθη πάνσεπτος και πανάρχαιος ναός του Αγίου ενδόξου προφήτου Ηλία του Θεσβίτου εν έτει ..εγκαινιασθείς εν έτοι 1902 υπό Σ/του  Θεοκλήτου..>>Σε απόσταση 2 περίπου μέτρων από τον ναό υπάρχουν θεμέλια  παλαιού ναού .
Νότια  του χωριού :1)Αγιος Ιωάννης .Μικροτοπωνύμιο στην περιοχή του Λυκόβουνου νότια του χωριού .Ο Αγιος Ιωάννης είναι κτίσμα του 1939.2)Αγιος Νικόλαος .Τοπωνύμιο δίπλα στον κεντρικό δρόμο Σπάρτης –Τρίπολης νότια των Βουτιάνων .Είχε κτισθεί ναός στό όνομα του Αγίου Νικολάου  το 1880 αλλά ερημώθηκε .Ξανακτίστηκε το 1947.3)Αγιος Δημήτριος : Μικροτοπωνύμιο  στην περιοχή Γελαδάρη .Πήρε το όνομα του από το εκκλησάκι του Α.Δημητρίου βυζαντινού ρυθμού μετά τρούλου  .4)Προφήτης Ηλίας :Λόφος στην περιοχή Γελαδάρη με ερείπια από το ομώνυμο εκκλησάκι.  5) Αγιος Σώστης :Στην περιοχή Κούτσαρη.Είναι νέο εκκλησάκι του 1972..
Παραπομπές:
(1)  Εφημερίδα οι  Βουτιάνοι αρ.φύλλου 41,42,43,44(1959)45,46,48,49,50,51,52,53(1960)54,55,56,57,58,59(1961
(2) Γ.Α.Πίκουλας <<Το Οδικό δίκτυο της Λακωνικής>> εκ.HOROS 2012 σελ..59-62 και  602-605
(3)εφημερίδα ΟΙ ΒΟΥΤΙΑΝΟΙ Νοέμβριος 1957
(4) Η κοιλάδα του Ευρώτα Κείμενα  από αρχαιολόγους της Ε ΕΠΚΑ Σπάρτης Λακωνικόν ημερολόγιον 2014  Εκ.ιδιομορφή σελ.54-60
(5) Στον πηγαιμό για την Σπάρτη,Στις όχθες του Ευρώτα κείμενο από αρχαιολόγους της 5ης Ε.Β.Α Λακωνικόν ημερολόγιον 2014 Εκ.Ιδιομορφή Σελ..51-53
(6).Τοπωνυμικά (Μπακάλη Σκάλα .Ψηλή Ράχη.Κοκκινόβραχος,Δραγατσούλα ,Χούργια,Πετράλωνα )Εφημερίδα Οι Βουτιάνοι σελ 3 αρ.φύλλου 49 ιούνιος 1960.
(7) Γ.Α.Πίκουλας <<Το Οδικό δίκτυο της Λακωνικής>> εκ.HOROS 2012 σελ..59-62
(8)Σύμφωνα με συμφωνητικό υιοθεσίας που   αναφέρεται στον Γεώργιο του Γιαννούλη Οικονομόπουλο  ( 25 δεκεμβρίου 1824).
(9) Γ.Α.Πίκουλας <<Το Οδικό δίκτυο της Λακωνικής>> εκ.HOROS 2012 σελ..559-61
(10) A.Μιχαλόπουλου .Γενική ιστορία Βουτιάνων.(1906)σελ.2-3